Khi thiết kế hoặc lắp đặt một hệ thống máy bơm nước, rất nhiều người thường tập trung vào việc lựa chọn công suất bơm, đường kính ống hay áp lực làm việc mà vô tình xem nhẹ vị trí lắp đặt van một chiều. Trên thực tế, đây lại là một trong những thiết bị quyết định trực tiếp đến độ bền của máy bơm cũng như sự ổn định của toàn bộ hệ thống.
Không ít công trình sau một thời gian vận hành xuất hiện các hiện tượng như máy bơm mất nước mồi, áp lực đường ống tụt nhanh sau khi dừng bơm, cánh bơm mòn bất thường hoặc phát sinh tiếng va đập lớn trong đường ống. Nguyên nhân không phải do chất lượng máy bơm nước mà đến từ việc lắp sai hoặc thiếu van một chiều.
Vậy van một chiều nên lắp trước hay sau máy bơm? Có cần lắp ở cả hai vị trí hay không? Mỗi cách lắp sẽ mang lại ưu điểm gì và đâu là phương án được các kỹ sư khuyến nghị trong hệ thống cấp nước và van cấp nước PCCC?
VAN MỘT CHIỀU LÀ GÌ?
Van một chiều (Check Valve) là thiết bị cơ khí cho phép lưu chất chỉ đi theo một hướng nhất định và sẽ tự động đóng lại khi dòng chảy đảo chiều. Khác với van cổng hay van bướm phải đóng mở bằng tay hoặc bộ truyền động, van một chiều hoạt động hoàn toàn dựa trên chênh lệch áp suất của dòng nước.
Khi máy bơm hoạt động, áp lực nước sẽ đẩy lá van hoặc đĩa van mở ra để nước đi qua. Ngay khi máy bơm ngừng hoạt động hoặc áp lực phía sau lớn hơn phía trước, van sẽ tự động đóng lại, ngăn dòng nước chảy ngược về phía máy bơm.
Nhờ nguyên lý đơn giản nhưng hiệu quả này, van một chiều được xem là thiết bị gần như bắt buộc trong các hệ thống cấp nước dân dụng, công nghiệp, xử lý nước, HVAC và đặc biệt là các hệ thống bơm PCCC.
VÌ SAO VAN MỘT CHIỀU LẠI QUAN TRỌNG TRONG HỆ THỐNG MÁY BƠM?
Nhiều người vẫn nghĩ chức năng duy nhất của van một chiều là chống nước chảy ngược. Tuy nhiên, trên thực tế thiết bị này còn mang nhiều nhiệm vụ quan trọng hơn rất nhiều.
- Điều đầu tiên phải kể đến là khả năng bảo vệ máy bơm nước. Sau khi động cơ dừng hoạt động, toàn bộ cột nước trong đường ống vẫn còn mang một động năng rất lớn. Nếu không có van một chiều, dòng nước sẽ quay ngược trở lại buồng bơm với tốc độ cao, tạo lực tác động lên cánh bơm, trục bơm và phớt cơ khí. Tình trạng này lặp lại nhiều lần sẽ khiến máy bơm nhanh xuống cấp, phát sinh rung lắc, giảm tuổi thọ bạc đạn và làm tăng chi phí bảo trì.
- Ngoài ra, van một chiều còn giúp duy trì áp lực trên đường ống sau khi máy bơm dừng. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các hệ thống tăng áp hoặc bơm PCCC, nơi yêu cầu áp lực luôn được duy trì ổn định để sẵn sàng vận hành khi có sự cố.
- Một lợi ích khác thường bị bỏ qua là khả năng hạn chế hiện tượng búa nước (Water Hammer). Khi dòng nước đang di chuyển với tốc độ lớn rồi đột ngột đổi chiều hoặc dừng lại, áp suất trong đường ống sẽ tăng rất nhanh, tạo nên sóng xung kích có thể làm rung hệ thống, nứt mặt bích hoặc hỏng các thiết bị đo áp suất. Van một chiều giúp giảm đáng kể nguy cơ này bằng cách đóng lại đúng thời điểm và ngăn dòng nước hồi ngược.
VAN MỘT CHIỀU NÊN LẮP TRƯỚC HAY SAU MÁY BƠM?
Nếu xét theo nguyên tắc thiết kế của hầu hết các hệ thống cấp nước hiện nay thì van một chiều nên được lắp sau máy bơm, tức là trên đường đẩy.
Đây cũng là phương án được áp dụng rộng rãi trong các hệ thống cấp nước đô thị, nhà máy xử lý nước, hệ thống tăng áp, các cụm máy bơm Windy và đặc biệt là hệ thống van cấp nước PCCC.
Lý do rất đơn giản. Khi máy bơm ngừng hoạt động, toàn bộ cột nước trong đường ống sẽ có xu hướng chảy ngược về phía nguồn. Nếu van một chiều được đặt ngay sau máy bơm, thiết bị sẽ đóng lại gần như ngay lập tức, giữ toàn bộ lượng nước trong đường ống và ngăn áp lực tác động ngược lên buồng bơm.
Điều này không chỉ giúp bảo vệ máy bơm mà còn giữ ổn định áp suất của hệ thống, giảm số lần máy phải mồi nước và giúp quá trình khởi động lại diễn ra nhanh hơn.
ĐIỀU GÌ XẢY RA NẾU KHÔNG LẮP VAN SAU MÁY BƠM?
Đây là lỗi khá phổ biến ở các công trình dân dụng hoặc hệ thống nhỏ.
Ban đầu, hệ thống vẫn có thể vận hành bình thường nên nhiều người nghĩ rằng van một chiều là thiết bị không cần thiết. Tuy nhiên sau một thời gian sử dụng, các vấn đề bắt đầu xuất hiện.
Khi động cơ dừng, nước sẽ chảy ngược về bể chứa. Nếu chiều cao cột nước lớn, áp lực hồi ngược sẽ tác động trực tiếp lên cánh bơm khiến trục bơm quay ngược trong tích tắc. Hiện tượng này diễn ra hàng trăm hoặc hàng nghìn lần trong suốt vòng đời của thiết bị sẽ làm bạc đạn nhanh mòn, phớt cơ khí bị rò rỉ và cánh bơm giảm hiệu suất.
Bên cạnh đó, đường ống cũng mất hoàn toàn áp lực, khiến lần khởi động tiếp theo kéo dài hơn và tiêu tốn nhiều điện năng hơn.
- Đối với hệ thống bơm PCCC, việc không lắp van một chiều sau bơm còn có thể ảnh hưởng đến khả năng duy trì áp lực sẵn sàng chữa cháy theo yêu cầu thiết kế.
CÓ TRƯỜNG HỢP NÀO VAN MỘT CHIỀU ĐƯỢC LẮP TRƯỚC MÁY BƠM KHÔNG?
Câu trả lời là có, nhưng mục đích sử dụng hoàn toàn khác.
Trong các hệ thống hút nước từ bể ngầm, ao hồ hoặc giếng khoan, người ta thường lắp van chân (Foot Valve) ở cuối đường ống hút. Đây cũng là một dạng van một chiều nhưng được tích hợp thêm lưới lọc rác.
Nhiệm vụ chính của van chân không phải để bảo vệ máy bơm khỏi dòng nước hồi mà là giữ nước mồi trong đường ống hút. Khi máy bơm dừng, nước sẽ không chảy ngược về bể, giúp lần khởi động tiếp theo diễn ra nhanh chóng và hạn chế hiện tượng chạy khan.
Do đó, van chân ở đường hút và van một chiều ở đường đẩy đảm nhận hai chức năng khác nhau. Một thiết bị không thể thay thế hoàn toàn thiết bị còn lại.
CÓ NÊN LẮP CẢ TRƯỚC VÀ SAU MÁY BƠM?
Đối với các hệ thống quy mô lớn hoặc yêu cầu vận hành liên tục, câu trả lời là nên.
- Thông thường, sơ đồ sẽ bao gồm van chân ở đầu hút để giữ nước mồi và một van một chiều sau máy bơm để chống nước hồi ngược.
- Giải pháp này mang lại nhiều lợi ích như giúp máy bơm luôn trong trạng thái sẵn sàng hoạt động, giảm thời gian mồi nước, bảo vệ cánh bơm khỏi áp lực hồi, hạn chế hiện tượng búa nước và duy trì áp lực ổn định trên đường ống.
- Chính vì vậy, đây là phương án thường được áp dụng trong các nhà máy, khu công nghiệp, trạm bơm tăng áp và hệ thống bơm PCCC có công suất lớn.
RIÊNG VỚI HỆ THỐNG BƠM PCCC THÌ SAO?
Trong hệ thống phòng cháy chữa cháy, vị trí lắp đặt van một chiều gần như đã được tiêu chuẩn hóa. Thông thường, thứ tự lắp đặt sẽ là: Máy bơm → Van một chiều → Van cổng → Đường ống chính
Việc bố trí như vậy giúp toàn bộ áp lực được giữ lại trên đường ống khi máy bơm dừng hoạt động, đồng thời ngăn hiện tượng dòng nước từ các nhánh khác chảy ngược về máy bơm.
Đối với những cụm máy bơm Windy gồm bơm điện, bơm diesel và bơm bù áp hoạt động song song, mỗi máy bơm đều cần được trang bị van một chiều riêng. Nếu bỏ qua chi tiết này, nước từ máy đang hoạt động có thể chảy ngược sang máy còn lại, gây giảm hiệu suất hoặc làm hư hỏng thiết bị.
Đó cũng là lý do trong các bản vẽ thiết kế van cấp nước PCCC, van một chiều luôn được xem là một trong những thiết bị bắt buộc.
NÊN CHỌN LOẠI VAN MỘT CHIỀU NÀO?
Hiện nay trên thị trường có khá nhiều dòng van một chiều, mỗi loại phù hợp với từng điều kiện làm việc khác nhau.
- Đối với hệ thống cấp nước thông thường hoặc các đường ống có lưu lượng lớn, van một chiều lá lật thường được ưu tiên nhờ tổn thất áp suất nhỏ và khả năng vận hành ổn định.
- Trong khi đó, các hệ thống tăng áp hoặc đường kính nhỏ lại thường sử dụng van một chiều lò xo vì tốc độ đóng nhanh hơn, giúp hạn chế hiện tượng búa nước hiệu quả.
- Đối với các công trình yêu cầu độ bền cao và hoạt động liên tục, việc lựa chọn sản phẩm từ những thương hiệu uy tín như van ShinYi sẽ giúp đảm bảo độ kín, tuổi thọ cũng như khả năng chịu áp lực lâu dài.
- Quan trọng hơn cả là lựa chọn đúng kích thước, đúng áp suất làm việc và đúng vị trí lắp đặt thay vì chỉ quan tâm đến giá thành.
Với hầu hết các hệ thống cấp nước và phòng cháy chữa cháy, van một chiều nên được lắp sau máy bơm để ngăn dòng chảy ngược, bảo vệ cánh bơm, duy trì áp lực và hạn chế hiện tượng búa nước. Trong trường hợp hút nước từ bể ngầm hoặc giếng khoan, có thể kết hợp thêm van chân ở đường hút nhằm giữ nước mồi và nâng cao hiệu quả vận hành.
Một hệ thống hoạt động bền bỉ không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn máy bơm nước hay máy bơm Windy chất lượng, mà còn nằm ở cách bố trí đúng từng thiết bị trên đường ống. Vì vậy, nếu đang triển khai hệ thống cấp nước hoặc bơm PCCC, hãy đầu tư đúng ngay từ khâu thiết kế và lựa chọn các dòng van một chiều, van ShinYi chính hãng để đảm bảo hệ thống vận hành ổn định trong nhiều năm.
MUA VAN MỘT CHIỀU VÀ MÁY BƠM CHÍNH HÃNG Ở ĐÂU?
Hiện nay, Công ty Sông Xanh là đơn vị chuyên phân phối các dòng van một chiều, van ShinYi, van cổng, van bướm, van giảm áp và nhiều thiết bị van cấp nước PCCC phục vụ cho các công trình dân dụng, công nghiệp và dự án hạ tầng.
Bên cạnh đó, Sông Xanh còn cung cấp các dòng máy bơm Windy dành cho hệ thống cấp nước, tăng áp và bơm PCCC với đầy đủ CO, CQ, đáp ứng yêu cầu của nhiều chủ đầu tư và nhà thầu trên toàn quốc. Đội ngũ tư vấn sẽ hỗ trợ lựa chọn đúng chủng loại van và máy bơm phù hợp với từng điều kiện vận hành, giúp tối ưu chi phí đầu tư cũng như nâng cao hiệu quả sử dụng lâu dài.
-------------------
Liên hệ ngay với chúng tôi để được hỗ trợ:
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC ( bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun... )
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline: 0971.037.040
- E-mail: info@songxanhvietnam.com
