Đêm ngày 12/9/2023, thảm kịch cháy chung cư mini tại Khương Hạ (Thanh Xuân, Hà Nội) cướp đi sinh mạng của 56 người vẫn là một nỗi ám ảnh kinh hoàng. Chưa dừng lại ở đó, rạng sáng ngày 24/5/2024, một vụ cháy nhà trọ kết hợp kinh doanh khác tại phố Trung Kính (Cầu Giấy, Hà Nội) tiếp tục khiến 14 người tử vong thương tâm. Điểm chung của những đại nạn này đều xuất phát từ những khu nhà ở chật hẹp, mật độ dân cư đông, hệ thống điện quá tải và đặc biệt là thiếu lối thoát nạn an toàn.
Những con số đau lòng trên là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc về thực trạng mất an toàn cháy nổ tại các mô hình nhà cho thuê hiện nay. Trước tình hình đó, các cơ quan chức năng đã siết chặt toàn diện các quy định PCCC cho nhà trọ.
Dù bạn là chủ trọ đang muốn chuẩn bị đầy đủ thủ tục pháp lý để yên tâm kinh doanh, hay người thuê phòng muốn bảo vệ tính mạng cho bản thân, việc nắm rõ các quy định phòng cháy chữa cháy (PCCC) dưới đây là điều cấp thiết hơn bao giờ hết.
1. VÌ SAO PHẢI TUYỆT ĐỐI TUÂN THỦ QUY ĐỊNH PCCC NHÀ TRỌ?
Không chỉ đơn thuần là việc đối phó với các đợt kiểm tra của cơ quan chức năng, tuân thủ tiêu chuẩn PCCC là yếu tố sống còn vì:
- Bảo vệ tính mạng và tài sản: Nhà trọ thường có diện tích hẹp, nhiều đồ đạc dễ cháy. Một sự cố nhỏ từ bếp ga, sạc xe điện nếu không được dập tắt kịp thời cũng có thể dẫn đến hậu quả khôn lường.
- Tránh bị xử phạt hành chính: Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi vi phạm quy định về PCCC có thể bị phạt từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, thậm chí bị đình chỉ hoạt động kinh doanh.
- Trách nhiệm hình sự: Nếu xảy ra hỏa hoạn gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản do thiếu thiết bị hoặc không đảm bảo điều kiện an toàn PCCC, chủ trọ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
2. CHI TIẾT QUY ĐỊNH PCCC CHO NHÀ TRỌ THEO TỪNG LOẠI HÌNH
Tùy thuộc vào quy mô (chiều cao, khối tích, số tầng), mỗi cơ sở nhà trọ sẽ áp dụng các nhóm quy định khác nhau theo Phụ lục của Nghị định 136/2020/NĐ-CP.
2.1 Nhà trọ cao từ 7 tầng trở lên (hoặc khối tích từ 5.000 m³ trở lên)
Đây là nhóm nhà trọ có nguy cơ cháy nổ cao, bắt buộc phải:
- Có thiết kế PCCC được thẩm duyệt và nghiệm thu bởi cơ quan Cảnh sát PCCC trước khi đưa vào hoạt động.
- Trang bị hệ thống chữa cháy tự động (Sprinkler), hệ thống báo cháy liên động, họng nước chữa cháy vách tường.
- Có lối thoát nạn an toàn, cầu thang thoát hiểm đạt chuẩn độc lập chống khói.
2.2 Nhà trọ cao dưới 7 tầng (hoặc khối tích dưới 5.000 m³)
Đối với mô hình nhà trọ phổ biến này, chủ trọ cần đảm bảo các điều kiện an toàn tối thiểu bao gồm:
- Có nội quy, biển báo, biển cấm, sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn rõ ràng.
- Có phương án chữa cháy và thoát nạn được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Hệ thống điện, thiết bị sinh lửa, sinh nhiệt phải đảm bảo khoảng cách an toàn.
3. PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA CÁC THIẾT BỊ PCCC BẮT BUỘC TẠI NHÀ TRỌ
Thiết bị PCCC không phải lắp đặt để "đối phó" mà mỗi dụng cụ đóng một vai trò mắt xích cốt lõi trong quy trình: Phát hiện sớm - Cảnh báo nhanh - Khống chế kịp thời - Thoát nạn an toàn. Dưới đây là phân tích chi tiết về vai trò của từng thiết bị đối với an toàn khu trọ:
|
STT |
Thiết bị PCCC |
Vai trò |
Vị trí & Yêu cầu lắp đặt |
|---|---|---|---|
|
1 |
Hệ thống/Thiết bị báo cháy cục bộ |
- Đóng vai trò là "tai mắt" của tòa nhà. - Khói từ các vụ cháy nhà trọ thường xuất phát ban đêm khi người dân đang ngủ hoặc khi vắng nhà. - Đầu báo khói sẽ phát hiện sự cố ngay từ vài phút đầu tiên khi đám cháy còn âm ỉ, phát ra âm thanh báo động cường độ lớn để đánh thức người lưu trú, giúp họ tận dụng tối đa "thời gian vàng" (dưới 5 phút) để dập lửa hoặc chạy thoát. |
Lắp đặt tại từng phòng ngủ, khu vực bếp chung và đặc biệt là nhà để xe tầng trệt. |
|
2 |
Bình chữa cháy xách tay (Bột ABC, Khí CO2 |
- Là vũ khí trực tiếp và cơ động nhất để dập tắt đám cháy ngay khi vừa phát sinh. Với đặc thù nhà trọ nhiều thiết bị điện và xe máy. - Bình bột ABC giúp dập tắt tốt các đám cháy chất rắn, chất lỏng. - Bình CO2 xử lý hiệu quả đám cháy từ buồng máy xe hoặc bảng điện mà không làm hư hỏng vi mạch. - Thiết bị này giúp ngăn chặn việc đám cháy nhỏ bùng phát thành đại hỏa hoạn nguy hiểm. |
Đặt dọc hành lang, lối đi, chiếu nghỉ cầu thang. Tối thiểu 1 bình/50 m². Cần kiểm tra áp suất định kỳ. |
|
3 |
Hệ thống đèn Exit & Đèn chiếu sáng sự cố |
- Khi xảy ra cháy, hệ thống điện toàn nhà sẽ bị ngt tự động hoặc bị chập cháy gây mất điện hoàn toàn, kết hợp với khói đen làm mất phương hướng. - Đèn Exit (chỉ hướng) và đèn sự cố (tự bật khi mất điện) đóng vai trò là "kim chỉ nam", định hình lối đi, dẫn đường cho người gặp nạn di chuyển đúng hướng ra cầu thang thoát hiểm, giảm thiểu tình trạng chen lấn, hoảng loạn hoặc chạy ngược vào vùng nguy hiểm. |
Lắp tại các cửa lối ra, ngã rẽ hành lang, lối lên xuống cầu thang bộ. Đảm bảo pin dự phòng hoạt động trên 2 tiếng. |
|
4 |
Dụng cụ phá dỡ thô sơ (Búa, rìu, kìm cộng lực) |
- Nhà trọ hiện nay thường có xu hướng gia cố nhiều lớp cửa (cửa cuốn, cửa sắt, khóa xích) để chống trộm. - Khi hỏa hoạn xảy ra, sự hoảng loạn có thể làm mất chìa khóa hoặc hệ thống cửa điện bị kẹt. - Lúc này, các dụng cụ phá dỡ thô sơ là giải pháp duy nhất giúp người kẹt bên trong phá khóa mở lối ra, hoặc giúp lực lượng cứu hộ từ bên ngoài nhanh chóng tiếp cận hiện trường để giải cứu nạn nhân. |
Đặt tại tủ PCCC tầng trệt, khu vực gần cửa chính hoặc nơi dễ nhìn thấy nhất. |
|
|
Mặt nạ phòng độc (Mặt nạ lọc khói trùm đầu) |
- Trong các vụ cháy nhà trọ, hơn 80% thương vong là do ngạt khí độc trước khi lửa bắt tới. - Mặt nạ phòng độc với tầng lọc than hoạt tính có vai trò lọc bỏ các khí cực độc như CO, HCN, CO2 và khói bụi mịn, cung cấp oxy sạch tạm thời (khoảng 30-40 phút). - Thiết bị này giúp người thuê giữ được sự tỉnh táo, không bị ngất lịm, bảo vệ mắt khỏi bị cay rát để tìm đường thoát thân.
|
Khuyến khích trang bị sẵn trong từng phòng. |
|
|
Thang dây thoát hiểm |
- Khi lối thoát hiểm chính (cầu thang bộ, hành lang) đã bị lửa và khói độc bao vây hoàn toàn. Thang dây làm bằng sợi dây cáp thép chịu nhiệt cho phép người dân (kể cả người già và trẻ nhỏ nếu có đai đeo phụ) tự leo từ ban công, cửa sổ các tầng cao xuống mặt đất hoặc mái nhà kế cận một cách an toàn và nhanh chóng mà không cần chờ lực lượng xe thang của cứu hỏa. |
Treo sẵn ở khu vực ban công, lô gia hoặc gần cửa sổ của từng phòng trọ từ tầng 2 trở lên. |
4. NHỮNG TIÊU CHUẨN VỀ LỐI THOÁT HIỂM CHO NHÀ TRỌ
Lối thoát hiểm chính là "con đường sống" duy nhất khi các biện pháp chữa cháy tại chỗ không còn hiệu quả. Các khu nhà trọ hiện nay bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định sau:
- Không "chuồng cọp" bịt kín: Tuyệt đối không rào chắn ban công, lô gia bằng lưới sắt kiên cố kiểu "nội bất xuất, ngoại bất nhập". Nếu làm chuồng cọp chống trộm, bắt buộc phải trổ cửa thoát hiểm (kích thước tối thiểu 0,6 m x 0,6 m) và chìa khóa phải treo ở nơi dễ lấy, mọi thành viên trong phòng đều biết.
- Kích thước và hành lang thoát nạn: Hành lang, cầu thang bộ không được phép tận dụng để chứa đồ đạc, rác thải hay phơi quần áo làm cản trở lối đi. Chiều rộng thông thủy của lối thoát phải đạt từ 0,9 m đến 1,2 m tùy quy mô tòa nhà.
- Cách ly khu vực để xe an toàn: Tầng hầm hoặc tầng trệt để xe (nơi tập trung lượng xăng dầu lớn và dễ xảy ra cháy nổ nhất) phải được ngăn cách với trục cầu thang bộ bằng tường lá chắn hoặc cửa chống cháy, không để xe máy dựng tràn ra chắn khít lối lên xuống.
5. TRÁCH NHIỆM CỦA CHỦ TRỌ VÀ NGƯỜI THUÊ PHÒNG
An toàn PCCC không thể đạt được nếu chỉ từ một phía. Để xây dựng một môi trường sống an toàn, cả chủ trọ và người thuê cần thực hiện đúng trách nhiệm pháp lý và đạo đức của mình:
Đối với chủ nhà trọ:
- Thường xuyên tự kiểm tra hệ thống điện, bảo dưỡng định kỳ các bình chữa cháy (nạp sạc bình đúng hạn, kiểm tra kim đồng hồ đo áp).
- Tổ chức phổ biến nội quy PCCC, hướng dẫn người thuê cách sử dụng bình chữa cháy và sơ đồ thoát hiểm ngay khi họ mới dọn vào.
- Tuyệt đối không tự ý cơi nới, thay đổi công năng sử dụng của tòa nhà (như biến sân thượng thành phòng ở) làm mất đi lối thoát nạn dự phòng.
Đối với người thuê trọ:
- Tuyệt đối tuân thủ việc sạc xe máy điện, xe đạp điện: Không sạc qua đêm khi không có người trông coi; không sạc ngay sát lối thoát hiểm tầng trệt; sử dụng dây sạc chính hãng để tránh quá tải gây nổ pin.
- Không nấu ăn bằng bếp gas mini đã cũ, gỉ sét; ngắt hoàn toàn các thiết bị điện sinh nhiệt (bàn là, bếp từ, ấm siêu tốc) khi ra khỏi phòng.
- Không tích trữ các chất dễ cháy nổ như xăng, cồn, bình ga dự phòng trong không gian hẹp của phòng trọ.
- Mỗi cá nhân, gia đình thuê trọ nên tự ý thức trang bị tối thiểu cho mình và người thân các thiết bị thoát hiểm cá nhân như mặt nạ phòng độc và thang dây chống cháy. Hãy tập dợt cách thắt dây, cách mở chốt thang dây định kỳ để không bị lúng túng khi có sự cố bất ngờ.
Tuân thủ quy định PCCC cho nhà trọ không chỉ là việc chấp hành pháp luật để yên tâm kinh doanh, mà còn là tấm lá chắn bảo vệ tài sản tích cóp cả đời của chủ nhà và tính mạng của người thuê. Hãy chủ động rà soát, trang bị thiết bị chuẩn quy chuẩn và nâng cao ý thức phòng cháy ngay hôm nay – bởi trong hỏa hoạn, không có cơ hội cho hai từ "giá như".
