Chuông báo cháy đang hoạt động bình thường nhưng âm lượng ngày càng nhỏ là tình trạng không nên xử lý bằng cách thay chuông. Với hệ thống báo cháy sử dụng chuông cơ điện, hiện tượng này có thể xuất phát từ chính cơ cấu phát âm thanh, nhưng cũng có thể do điện áp cấp cho chuông bị sụt, nguồn dự phòng yếu, dây dẫn có điện trở lớn hoặc mạch báo động đang phải cấp tải vượt khả năng.
Vì vậy, cách kiểm tra hiệu quả nhất là tách riêng hai nhóm nguyên nhân: cơ khí của chuông và nguồn điện của mạch chuông, sau đó đo điện áp trong điều kiện chuông đang hoạt động.
Theo TCVN 5738:2021, mục 9.1.1, tín hiệu báo động bằng âm thanh phải được phân bố đồng thời trong phạm vi cần cảnh báo, nghe rõ tại các vị trí và có mức cường độ âm ít nhất cao hơn 10 dBA so với mức áp suất âm thanh môi trường, đồng thời không vượt quá 105 dBA. Đối với khu vực ngủ, mức âm phải cao hơn môi trường ít nhất 15 dBA khi cửa đóng.
1. CHUÔNG KÊU NHỎ DẦN CÓ PHẢI CHẮC CHẮN DO CHUÔNG HỎNG?
Không.
Một chuông báo cháy cơ điện hoạt động dựa trên việc cấp điện cho mô-tơ hoặc cơ cấu điện từ để tạo chuyển động của búa gõ vào gong. Vì vậy, âm lượng thực tế phụ thuộc đồng thời vào:
- Điện áp cấp cho chuông.
- Dòng điện chuông tiêu thụ.
- Tình trạng mô-tơ/cơ cấu truyền động.
- Búa gõ và mặt gong.
- Dây dẫn và các điểm đấu nối.
- Nguồn chính và nguồn ắc quy.
- Tổng số chuông và thiết bị cùng sử dụng nguồn báo động.
Ví dụ: một số chuông Horing sử dụng nguồn 24 VDC. Model NQ618/NQ418 có dòng định mức 28 mA và công suất âm thanh công bố 90 dB tại 1 m; model AH-0218 cũng sử dụng 24 VDC, dòng 25 mA và công suất âm thanh công bố 93 dB tại 1 m. Đây là thông số của từng model, không phải mức áp dụng chung cho mọi chuông báo cháy. Do đó, nếu chuông kêu nhỏ, cần xác định điện áp đến chuông có đủ hay không trước khi kết luận chuông bị hỏng.
2. TRƯỜNG HỢP THỨ NHẤT: ĐIỆN ÁP CẤP CHO CHUÔNG BỊ THẤP
Đây là nguyên nhân cần kiểm tra đầu tiên khi nhiều chuông cùng lúc kêu yếu.
Ví dụ: Hệ thống sử dụng chuông 24 VDC. Khi bình thường, điện áp tại đầu ra nguồn có thể đạt mức thiết kế. Nhưng khi chuyển sang trạng thái báo động, nhiều chuông đồng thời hoạt động, dòng tải tăng lên. Nếu nguồn không đủ công suất hoặc đường dây có điện trở lớn, điện áp ở cuối tuyến có thể giảm đáng kể.
Có thể hình dung: Tủ báo cháy → dây dẫn → chuông 1 → chuông 2 → chuông 3. Nếu dây quá dài, tiết diện không phù hợp hoặc các đầu nối có điện trở tiếp xúc cao, điện áp tại chuông cuối tuyến có thể thấp hơn điện áp tại tủ. Khi đó: Điện áp giảm → cơ cấu chuông hoạt động yếu → tốc độ/mức chuyển động giảm → âm thanh nhỏ.
Đặc biệt, nếu tất cả chuông trong hệ thống cùng kêu nhỏ, khả năng liên quan đến nguồn điện hoặc đường dây thường cần được ưu tiên kiểm tra.
3. NGUỒN ẮC QUY YẾU CŨNG CÓ THỂ LÀM CHUÔNG KÊU NHỎ
Hệ thống báo cháy không chỉ sử dụng điện lưới.Theo TCVN 5738:2021, mục 10.1, trung tâm báo cháy phải có hai nguồn điện độc lập, gồm nguồn 220 V xoay chiều và nguồn ắc quy dự phòng. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu ắc quy bảo đảm thiết bị hoạt động ít nhất 24 giờ ở chế độ thường trực và 1 giờ khi có cháy. Điều này cần để tâm khi chẩn đoán hiện tượng chuông yếu.
Một hệ thống có thể:
- Vẫn hiển thị trạng thái bình thường.
- Vẫn nhận tín hiệu từ đầu báo.
- Vẫn kích hoạt chuông.
Nhưng nếu ắc quy đã suy giảm dung lượng, khi tải báo động tăng lên, điện áp có thể sụt nhanh. Kết quả là chuông vẫn hoạt động nhưng không đạt mức âm thanh như khi nguồn khỏe. Vì vậy cần kiểm tra:
- Điện áp ắc quy ở trạng thái chờ.
- Điện áp khi hệ thống kích hoạt báo động.
- Điện áp trực tiếp tại đầu chuông khi chuông đang kêu.
- Khả năng duy trì điện áp khi toàn bộ chuông cùng hoạt động.
Không nên chỉ đo điện áp khi hệ thống đang ở trạng thái bình thường rồi kết luận nguồn tốt.
4. DÂY DẪN DÀI HOẶC TIẾT DIỆN KHÔNG PHÙ HỢP
Một trường hợp khác là tủ vẫn có điện áp đúng nhưng chuông cuối tuyến lại yếu. Đây thường là vấn đề của đường dây. Khi dòng điện chạy qua dây dẫn, luôn tồn tại sụt áp. Mức sụt áp tăng khi:
- Chiều dài dây tăng.
- Dòng tải tăng.
- Tiết diện dây giảm.
- Số lượng thiết bị trên tuyến tăng.
- Các mối nối bị oxy hóa hoặc tiếp xúc kém.
Ví dụ: chuông gần tủ hoạt động bình thường nhưng chuông ở cuối hành lang kêu nhỏ hơn rõ rệt. Khi đó nên đo: Điện áp tại tủ → điện áp đầu tuyến → điện áp tại chuông cuối tuyến. Nếu điện áp giảm đáng kể theo chiều dài tuyến, cần kiểm tra lại thiết kế dây, tải và các mối nối thay vì thay toàn bộ chuông.
5. NẾU CHỈ MỘT CHUÔNG KÊU NHỎ THÌ KHẢ NĂNG DO CHUÔNG CAO HƠN
Ngược lại, nếu:
- Chuông 1 kêu bình thường.
- Chuông 2 kêu bình thường.
- Chỉ chuông 3 kêu nhỏ.
Trong khi điện áp tại các vị trí tương đương, cần chuyển hướng kiểm tra sang bản thân chuông và điểm đấu nối của chuông đó. Một số nguyên nhân thường gặp:
Cơ cấu bên trong bị bẩn: Chuông cơ điện hoạt động bằng cơ cấu chuyển động liên tục. Bụi, dầu hoặc tạp chất có thể làm cơ cấu chuyển động không còn linh hoạt.
Búa gõ hoặc gong bị ảnh hưởng: Nếu vị trí búa gõ thay đổi, bị kẹt hoặc khoảng cách giữa búa và gong không phù hợp, âm thanh có thể giảm.
Mô-tơ hoặc cơ cấu truyền động suy giảm: Ở chuông sử dụng mô-tơ, tình trạng cơ khí bên trong có thể khiến tốc độ hoạt động giảm.
Điểm tiếp xúc điện bị oxy hóa: Một mối nối không tốt tạo thêm điện trở tiếp xúc. Khi chuông hoạt động, điện áp thực tế tại thiết bị có thể giảm.
6. CÁCH PHÂN BIỆT NHANH: LỖI CHUÔNG HAY LỖI NGUỒN?
Có thể sử dụng phương pháp kiểm tra theo trình tự sau:
|
Hiện tượng |
Khả năng cần kiểm tra |
|---|---|
|
Tất cả chuông đều kêu nhỏ |
Nguồn, ắc quy, tải hoặc đường dây |
|
Chỉ chuông cuối tuyến kêu nhỏ |
Sụt áp trên dây, mối nối |
|
Chỉ một chuông kêu nhỏ |
Chuông, đấu nối tại chuông |
|
Chuông lúc to lúc nhỏ |
Nguồn không ổn định, tiếp xúc kém hoặc cơ cấu chuông |
|
Chuông nhỏ khi nhiều thiết bị cùng hoạt động |
Nguồn/tải hoặc sụt áp |
|
Chuông kêu yếu nhưng điện áp tại chuông bình thường |
Kiểm tra cơ cấu chuông |
Đây chỉ là phương pháp khoanh vùng sự cố, không phải quy tắc kết luận tuyệt đối.
7. NÊN ĐO ĐIỆN ÁP Ở ĐÂU?
Một sai lầm phổ biến là chỉ đo điện áp ngay tại tủ trung tâm. Cách kiểm tra chính xác hơn là đo ngay tại đầu vào chuông khi chuông đang hoạt động.Có thể thực hiện theo sơ đồ:
Tủ báo cháy
↓
Đo điện áp đầu ra mạch chuông
↓
Đầu tuyến
↓
Đo điện áp
↓
Cuối tuyến
↓
Đo điện áp ngay tại chuông khi đang báo động
Sau đó so sánh các giá trị. Nếu điện áp tại tủ ổn định nhưng giảm đáng kể ở cuối tuyến, cần tập trung vào dây dẫn, tổng tải và các mối nối. Nếu điện áp tại chuông vẫn phù hợp nhưng âm lượng thấp, cần kiểm tra bản thân chuông.
8. KHÔNG NÊN TĂNG NGUỒN ĐIỆN MỘT CÁCH TÙY TIỆN
Khi chuông kêu yếu, không nên xử lý bằng cách đơn giản là tăng điện áp nguồn. Thiết bị báo cháy phải hoạt động theo thông số thiết kế của hệ thống và thiết bị.
Ví dụ: chuông Horing NQ618/NQ418 được công bố sử dụng 24 VDC; AH-0218 cũng sử dụng 24 VDC. Việc cấp điện áp ngoài phạm vi thiết kế có thể gây ảnh hưởng đến thiết bị.
Vấn đề cần giải quyết là: Tại sao điện áp tại chuông bị thấp? chứ không phải: Làm thế nào để tăng điện áp lên cao hơn?
9. ĐỪNG CHỈ DỰA VÀO CẢM GIÁC “NGHE TO HAY NHỎ”
Một hệ thống báo cháy đạt yêu cầu không thể đánh giá chỉ bằng cách đứng gần chuông và nghe.
TCVN 5738:2021 quy định tín hiệu âm thanh phải nghe rõ tại các vị trí trong phạm vi cần cảnh báo và mức âm phải cao hơn mức âm thanh môi trường ít nhất 10 dBA, đồng thời không vượt quá 105 dBA. Khu vực ngủ có yêu cầu riêng về mức chênh lệch âm thanh. Quy định này nằm tại mục 9.1.1 TCVN 5738:2021.
Do đó, trong nghiệm thu hoặc kiểm tra định kỳ, nên xem xét:
- Mức ồn nền của khu vực.
- Vị trí người cần nhận tín hiệu.
- Khoảng cách đến chuông.
- Số lượng chuông.
- Khả năng nghe rõ ở khu vực xa nhất.
- Mức âm thực tế bằng thiết bị đo phù hợp.
Đặc biệt trong nhà xưởng, mức ồn máy móc có thể cao hơn rất nhiều so với văn phòng. Một chuông nghe rất to trong phòng yên tĩnh chưa chắc đã đủ lớn trong khu vực sản xuất.
10. QUY TRÌNH XỬ LÝ KHI CHUÔNG BÁO CHÁY KÊU NHỎ DẦN
Có thể áp dụng trình tự kiểm tra thực tế sau:
- Bước 1: Xác định tất cả chuông hay chỉ một chuông bị nhỏ.
- Bước 2: Kiểm tra trạng thái nguồn chính và nguồn ắc quy.
- Bước 3: Kích hoạt thử báo động theo quy trình bảo trì của hệ thống.
- Bước 4: Đo điện áp tại đầu ra mạch chuông khi đang có tải.
- Bước 5: Đo điện áp ngay tại chuông xa nhất.
- Bước 6: Kiểm tra dây dẫn, terminal, hộp nối và các điểm đấu nối.
- Bước 7: Nếu nguồn và điện áp tại chuông phù hợp, kiểm tra cơ cấu phát âm thanh.
- Bước 8: Kiểm tra mức âm tại các khu vực cần cảnh báo.
- Bước 9: Nếu kết quả không đạt, xác định nguyên nhân trước khi thay thiết bị.
Chuông báo cháy kêu nhỏ dần không đồng nghĩa với việc chuông bị hỏng. Hai nhóm nguyên nhân cần được phân biệt rõ là suy giảm của bản thân chuông và suy giảm điện áp/công suất cấp cho chuông.
Nếu nhiều chuông cùng kêu nhỏ, nên ưu tiên kiểm tra nguồn, ắc quy, tổng tải và sụt áp trên đường dây.Nếu chỉ một chuông kêu nhỏ, nên kiểm tra chuông, đầu nối và điện áp ngay tại thiết bị.
-----------
Sông Xanh cung cấp beam, đầu báo khói, đầu báo nhiệt, nút nhấn báo cháy, chuông báo cháy, tủ trung tâm và các thiết bị PCCC cho nhà xưởng, nhà máy và công trình.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
-
Hotline: 0988 814 153
-
Email: info@songxanhvietnam.com
-
Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
