Trong hệ thống PCCC, máy bơm cứu hỏa có nhiệm vụ cấp nước cho hệ thống họng nước chữa cháy, tủ PCCC, sprinkler, van báo động và các tuyến ống chữa cháy trong công trình. Khi có tín hiệu yêu cầu hoặc khi test vận hành, máy bơm phải hút nước từ bể chứa và đẩy nước vào hệ thống với lưu lượng, áp lực phù hợp.
Tuy nhiên, trong thực tế thi công và bảo trì, lỗi máy bơm cứu hỏa chạy nhưng không lên nước khá thường gặp. Nghĩa là động cơ vẫn chạy, trục bơm vẫn quay, tủ điều khiển vẫn báo bơm hoạt động, nhưng đồng hồ áp không lên hoặc nước không ra tại đầu xả. Đây là lỗi cần kiểm tra sớm vì nếu hệ thống gặp cháy thật, bơm không cấp được nước thì toàn bộ hệ chữa cháy bằng nước gần như không phát huy tác dụng.
Từ góc độ thợ kỹ thuật lắp đặt, lỗi này không nên vội kết luận do “bơm hư”. Phần lớn trường hợp nguyên nhân nằm ở đường hút, nước mồi, van khóa, rọ hút, chiều quay động cơ hoặc cách lắp đặt ban đầu.
1. MẤT NƯỚC MỒI TRONG THÂN BƠM HOẶC ĐƯỜNG HÚT
Nguyên nhân đầu tiên cần nghĩ đến là mất nước mồi. Với nhiều dòng bơm ly tâm dùng trong hệ thống PCCC, trước khi bơm hoạt động ổn định, thân bơm và đường hút cần có nước. Nếu trong thân bơm có nhiều không khí, cánh bơm quay nhưng không tạo được lực hút cần thiết để kéo nước lên.
Dấu hiệu thường thấy là bơm chạy nhưng đồng hồ áp không nhích, âm thanh bơm nghe nhẹ hơn bình thường, đường ống không rung nước và đầu xả không có nước. Trường hợp này hay gặp khi bơm đặt cao hơn mực nước bể, sau thời gian dài không vận hành, hoặc van một chiều chân hút không giữ được nước.
Cách kiểm tra là mở nút mồi trên thân bơm, kiểm tra trong thân bơm có nước hay không. Nếu thiếu nước, cần châm nước mồi lại cho đầy thân bơm và đường hút, sau đó chạy thử. Nếu vừa mồi xong một lúc lại mất nước, cần kiểm tra tiếp rọ hút, van một chiều chân hút và các mối nối trên đường hút.
2. ĐƯỜNG HÚT BỊ HỞ, LỌT KHÍ VÀO HỆ THỐNG
Một lỗi rất hay gặp ngoài công trình là đường hút bị hở. Chỉ cần một vị trí ren, mặt bích, gioăng hoặc khớp nối trên đường hút không kín, không khí có thể lọt vào trong đường ống. Khi đó bơm chạy nhưng không hút được nước ổn định.
Khác với đường đẩy, đường hút bị hở đôi khi không thấy nước rò ra ngoài rõ ràng, vì khi bơm chạy, bên trong đường hút có xu hướng tạo áp âm. Không khí bị hút vào thay vì nước chảy ra. Vì vậy, nhiều người kiểm tra bằng mắt thường thấy “không rò nước” rồi bỏ qua nguyên nhân này.
Dấu hiệu thường gặp là bơm lúc có nước lúc không, áp lực dao động, chạy một lúc mất nước, hoặc phải mồi nước nhiều lần. Khi kiểm tra, cần rà toàn bộ đường hút từ bể nước đến miệng hút bơm: mặt bích, co, cút, van, khớp nối mềm, gioăng, ren và các vị trí có khả năng hở. Với hệ PCCC, đường hút nên được thi công chắc chắn, hạn chế co gấp và đảm bảo kín khí.
3. RỌ HÚT HOẶC LƯỚI LỌC BỊ NGHẸT
Nếu bơm có nước mồi, đường hút không hở nhưng vẫn không lên nước, cần kiểm tra rọ hút hoặc lưới lọc tại đầu hút. Trong bể nước PCCC, sau một thời gian sử dụng có thể phát sinh cặn, rác, bùn, lá cây, bao nylon hoặc mảnh vật liệu xây dựng còn sót lại. Những vật này có thể bám vào rọ hút, làm giảm lượng nước đi vào bơm.
Dấu hiệu là bơm vẫn có tiếng hút, áp lực có thể lên nhẹ nhưng không đủ, nước ra yếu hoặc chập chờn. Khi nhu cầu nước tăng, bơm càng dễ hụt nước. Nếu rọ hút nghẹt nặng, bơm có thể chạy gần như không có nước vào.
Cách xử lý là ngưng bơm, kiểm tra bể nước, kéo rọ hút lên vệ sinh nếu điều kiện cho phép, hoặc súc rửa đường hút. Với công trình mới bàn giao, đây là lỗi rất dễ gặp vì trong bể có thể còn cát, hồ, vụn ống, bao bì hoặc rác thi công.
4. VAN TRÊN ĐƯỜNG HÚT HOẶC ĐƯỜNG ĐẨY CHƯA MỞ HẾT
Một nguyên nhân tưởng đơn giản nhưng gặp rất nhiều là van chưa mở hoặc mở chưa hết. Trong phòng bơm PCCC thường có nhiều loại van: van chặn đường hút, van chặn đường đẩy, van một chiều, van xả, van test, van bypass. Nếu thợ vận hành chưa quen hệ thống, rất dễ để sót một van đang đóng.
Khi máy bơm chạy nhưng không lên nước, cần kiểm tra ngay trạng thái các van chính. Van trên đường hút phải mở hoàn toàn để nước vào bơm. Van trên đường đẩy cũng cần mở để nước đi vào hệ thống. Nếu van hút đóng, bơm không có nước cấp. Nếu van đẩy đóng, áp có thể tăng bất thường ở đoạn gần bơm nhưng nước không đi được vào hệ thống.
Với van tay quay, cần kiểm tra số vòng mở. Với van bướm hoặc van tay gạt, kiểm tra vị trí tay van. Với van tín hiệu, có thể đối chiếu tín hiệu trạng thái trên tủ nếu hệ thống có giám sát.
5. MÁY BƠM QUAY SAI CHIỀU
Với bơm dùng động cơ điện 3 pha, sau khi đấu điện hoặc thay đổi nguồn, có thể xảy ra lỗi quay ngược chiều. Khi bơm quay sai chiều, cánh bơm vẫn quay, motor vẫn chạy, nhưng lưu lượng và áp lực rất yếu, thậm chí gần như không lên nước.
Dấu hiệu là bơm chạy êm bất thường hoặc áp lực lên rất thấp so với thông số. Một số trường hợp vẫn có nước ra nhưng yếu, không đạt áp thiết kế. Lỗi này thường gặp khi mới lắp đặt, sau khi bảo trì tủ điện, thay motor, thay dây nguồn hoặc đảo pha.
Cách kiểm tra là nhìn mũi tên chiều quay trên thân bơm hoặc motor, sau đó nhấp thử bơm trong thời gian ngắn để quan sát chiều quay. Nếu quay ngược, cần đảo 2 pha nguồn cấp cho motor. Việc này nên do thợ điện hoặc kỹ thuật có chuyên môn thực hiện để đảm bảo an toàn.
6. CÁNH BƠM BỊ KẸT, MÒN HOẶC HƯ HỎNG
Nếu các phần đường hút, nước mồi, van và chiều quay đều bình thường, cần kiểm tra đến phần cơ khí bên trong bơm. Cánh bơm có thể bị mòn, gãy, kẹt rác hoặc hư hỏng sau thời gian dài vận hành. Khi cánh bơm không còn tạo được lực ly tâm đủ mạnh, nước sẽ không được đẩy lên đúng áp lực.
Dấu hiệu có thể là bơm rung bất thường, có tiếng kêu lạ, motor chạy nặng, dòng điện tăng hoặc nước ra yếu dù mọi van đã mở. Với bơm cũ, cánh bơm mòn cũng làm lưu lượng và cột áp giảm dần theo thời gian.
Trường hợp này cần tháo kiểm tra buồng bơm, cánh bơm, trục, phớt và bạc đạn. Không nên cố chạy lâu khi bơm có tiếng kêu lạ hoặc rung mạnh vì có thể làm hỏng thêm motor, phớt cơ khí hoặc ổ trục.
7. MỰC NƯỚC BỂ THẤP HOẶC ĐƯỜNG HÚT ĐẶT SAI CAO ĐỘ
Một lỗi khác là bể nước không đủ nước hoặc miệng hút đặt chưa đúng. Nếu mực nước xuống thấp hơn đầu hút, bơm sẽ hút không khí. Nếu rọ hút đặt quá sát đáy bể, dễ hút bùn cặn. Nếu đặt quá cao, khi mực nước giảm, bơm dễ hụt nước.
Trong hệ thống PCCC, bể nước chữa cháy cần được duy trì đủ dung tích theo thiết kế. Khi test bơm, cần kiểm tra mực nước thực tế trong bể. Không nên chỉ nhìn đồng hồ hoặc phao báo mức, vì phao có thể kẹt hoặc báo sai.
Với bơm đặt cao hơn mực nước, khả năng hút sẽ nhạy hơn với lỗi hở khí và mất nước mồi. Vì vậy, nếu thiết kế cho phép, nên bố trí đường hút ngắn, ít co cút, đường kính phù hợp và hạn chế các điểm có thể tích khí.
8. ĐƯỜNG ỐNG HÚT THIẾT KẾ CHƯA PHÙ HỢP
Một số công trình bơm chạy nhưng lên nước yếu do đường hút thiết kế hoặc thi công chưa hợp lý. Ví dụ đường hút quá nhỏ, quá nhiều co cút, đoạn hút quá dài, có điểm gấp khúc giữ khí, hoặc đường ống không đảm bảo độ dốc phù hợp.
Đường hút là phần rất quan trọng đối với hiệu suất bơm. Nếu nước vào bơm không đủ, bơm không thể đẩy ra đủ lưu lượng dù công suất motor lớn. Nhiều người chỉ quan tâm chọn bơm bao nhiêu HP, bao nhiêu kW, nhưng lại xem nhẹ đường hút. Trong thực tế, một máy bơm tốt vẫn có thể hoạt động không ổn định nếu đường hút thi công chưa đúng.
Khi kiểm tra, cần so sánh đường kính ống hút với khuyến cáo của bơm và hồ sơ thiết kế. Đồng thời kiểm tra số lượng co, cút, van, khớp nối mềm và khoảng cách từ bể đến bơm. Nếu cần, phải điều chỉnh lại tuyến ống để giảm tổn thất và hạn chế lọt khí.
9. VAN MỘT CHIỀU BỊ KẸT HOẶC LẮP SAI CHIỀU
Van một chiều có nhiệm vụ ngăn nước chảy ngược và hỗ trợ giữ trạng thái ổn định cho hệ thống. Nếu van một chiều bị kẹt, lắp sai chiều hoặc không mở được, nước có thể không đi qua đúng hướng. Trên đường hút, van chân hoặc rọ hút có van một chiều bị hở có thể làm mất nước mồi. Trên đường đẩy, van một chiều kẹt đóng có thể làm nước không cấp được vào hệ thống.
Dấu hiệu là bơm chạy nhưng áp lực không ổn định, nước không ra hoặc sau khi tắt bơm nước tụt nhanh. Cần kiểm tra chiều mũi tên trên thân van, trạng thái đóng mở và khả năng hoạt động của lá van. Với hệ lâu ngày không bảo trì, lá van có thể bị kẹt do cặn, rỉ sét hoặc dị vật.
10. CÁCH KIỂM TRA NHANH TẠI HIỆN TRƯỜNG
Khi gặp lỗi máy bơm cứu hỏa chạy nhưng không lên nước, thợ kỹ thuật nên kiểm tra theo thứ tự đơn giản trước, phức tạp sau.
Đầu tiên, kiểm tra mực nước bể và nước mồi trong thân bơm. Sau đó kiểm tra van hút, van đẩy, van xả và trạng thái các van liên quan. Tiếp theo kiểm tra đường hút có hở khí không, rọ hút có nghẹt không, bơm có quay đúng chiều không. Nếu các phần bên ngoài đều bình thường, mới kiểm tra sâu đến cánh bơm, buồng bơm, phớt, trục và các lỗi cơ khí.
Không nên để bơm chạy khan quá lâu. Khi bơm không có nước, phớt cơ khí có thể nóng, mòn hoặc hư hỏng. Nếu phát hiện bơm chạy nhưng không lên nước, cần dừng bơm để kiểm tra thay vì cố chạy liên tục.
>> BẢO TRÌ VÀ VỆ SINH MÁY BƠM NHƯ THẾ NÀO
Máy bơm cứu hỏa chạy nhưng không lên nước có thể đến từ nhiều nguyên nhân: mất nước mồi, hở đường hút, nghẹt rọ hút, van chưa mở, bơm quay sai chiều, cánh bơm hỏng, mực nước bể thấp, đường hút thiết kế chưa hợp lý hoặc van một chiều bị kẹt. Trong đó, các lỗi liên quan đến đường hút và nước mồi là nhóm thường gặp nhất ngoài công trình.
Từ góc độ thợ kỹ thuật lắp đặt, cách xử lý tốt nhất là kiểm tra theo trình tự: nước bể → nước mồi → van → đường hút → chiều quay → rọ hút → van một chiều → tình trạng cơ khí của bơm. Làm đúng thứ tự sẽ giúp xác định nguyên nhân nhanh hơn, tránh tháo bơm không cần thiết và hạn chế thời gian hệ thống PCCC bị gián đoạn.
Sông Xanh cung cấp máy bơm cứu hỏa, van PCCC, van một chiều, van cổng, van bướm, đồng hồ áp, tủ điều khiển, đầu phun sprinkler, tủ PCCC và các vật tư hệ thống chữa cháy. Anh/Chị cần tư vấn thiết bị cho phòng bơm PCCC hoặc kiểm tra danh mục vật tư theo hồ sơ công trình, liên hệ Sông Xanh để được hỗ trợ báo giá nhanh.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
- Hotline: 0988 814 153 - 0971.037.040
- Email: info@songxanhvietnam.com
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
