Trong một công trình, hệ thống chữa cháy không nên được hiểu là chỉ cần có vài bình chữa cháy đặt ở hành lang, một tủ PCCC treo tường hoặc vài đầu phun sprinkler trên trần. Khi xảy ra sự cố, các thiết bị này phải phối hợp với nhau theo từng lớp: xử lý cháy ban đầu, chữa cháy bằng nước, chữa cháy tự động và hỗ trợ thoát nạn.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với thực tế thiết kế và vận hành PCCC. Việc trang bị, bố trí phương tiện PCCC cho nhà và công trình được đề cập trong TCVN 3890:2023, còn yêu cầu an toàn cháy cho nhà và công trình được quy định trong QCVN 06:2022/BXD. Với hệ thống sprinkler tự động, tiêu chuẩn thường được tham chiếu là TCVN 7336:2021 về yêu cầu thiết kế, lắp đặt hệ thống sprinkler tự động bằng nước, bọt.
Vì vậy, khi nhìn một hệ thống chữa cháy, cần nhìn theo kịch bản vận hành: nếu cháy mới phát sinh thì dùng gì, nếu cháy lan thì cấp nước bằng cách nào, nếu không có người tại chỗ thì thiết bị nào tự động hoạt động, và khi có khói hoặc mất điện thì người trong công trình thoát ra bằng hướng nào.
1. LỚP ĐẦU TIÊN: BÌNH CHỮA CHÁY VÀ KỆ BÌNH GIÚP XỬ LÝ CHÁY BAN ĐẦU
Khi đám cháy mới phát sinh, thiết bị có thể sử dụng nhanh nhất thường là bình chữa cháy xách tay. Bình không cần chờ bơm nước, không cần kéo vòi, không cần mở van góc. Người tại chỗ chỉ cần tiếp cận ở khoảng cách an toàn và phun vào gốc lửa.
Nhưng bình chữa cháy chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt đúng vị trí. Đây là lý do kệ bình chữa cháy có vai trò thực tế chứ không chỉ là phụ kiện đi kèm. Kệ giúp bình được đặt cố định, dễ quan sát, hạn chế ngã đổ, hạn chế thất lạc và giúp người sử dụng lấy bình nhanh hơn khi có sự cố.
Ví dụ trong kho hàng, nếu bình chữa cháy đặt trực tiếp dưới sàn, sau một thời gian có thể bị pallet, thùng hàng hoặc vật tư che khuất. Khi có cháy nhỏ ở ổ điện, khu vực đóng gói hoặc gần hàng hóa dễ cháy, nhân viên mất thêm vài phút để tìm bình thì đám cháy có thể đã lan rộng hơn. Ngược lại, nếu bình được đặt trên kệ tại vị trí dễ thấy, gần lối đi và không bị che chắn, khả năng xử lý ban đầu sẽ tốt hơn.
Ở lớp này, bình chữa cháy và kệ bình không thay thế hệ thống chữa cháy bằng nước, nhưng chúng là tuyến phản ứng đầu tiên. Với văn phòng, cửa hàng, showroom, kho phụ, nhà xưởng hoặc khu kỹ thuật, đây là nhóm thiết bị rất cần được bố trí đúng vị trí theo mặt bằng thực tế.
2. LỚP CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC: TỦ PCCC, VAN GÓC, CUỘN VÒI VÀ LĂNG PHUN
Khi đám cháy không còn phù hợp để xử lý bằng bình xách tay, hệ thống chữa cháy vách tường bắt đầu phát huy vai trò. Đây là lúc tủ PCCC, van góc, cuộn vòi và lăng phun phối hợp với nhau.
Tủ PCCC là điểm tập kết thiết bị. Bên trong tủ thường có van góc, cuộn vòi, lăng phun và các phụ kiện kết nối cần thiết. Khi xảy ra cháy, lực lượng tại chỗ mở tủ, kéo cuộn vòi đến khu vực cháy, mở van góc để cấp nước và dùng lăng phun điều hướng tia nước vào đám cháy.
Trong chuỗi này, mỗi thiết bị có một vai trò riêng. Van góc là điểm đóng mở nguồn nước. Cuộn vòi là đường dẫn nước từ tủ đến khu vực cháy. Lăng phun là đầu ra giúp kiểm soát hướng phun và tia nước. Tủ PCCC giữ vai trò bảo quản, cố định vị trí và giúp các thiết bị luôn sẵn sàng khi cần sử dụng.
Điểm quan trọng là các thiết bị này phải đi cùng nhau và tương thích với nhau. Có tủ nhưng thiếu lăng, có vòi nhưng thiếu van góc, hoặc van – vòi – lăng không đúng kết nối thì khi cần vận hành sẽ gặp trở ngại. Trong công trình thực tế, hệ chữa cháy vách tường chỉ thật sự hiệu quả khi toàn bộ cụm thiết bị được bố trí đồng bộ, dễ thao tác và dễ kiểm tra định kỳ.
3. LỚP CHỮA CHÁY TỰ ĐỘNG: ĐẦU PHUN SPRINKLER
Khác với bình chữa cháy hoặc tủ PCCC cần con người thao tác, đầu phun sprinkler hoạt động tự động khi nhiệt độ tại khu vực cháy đạt đến ngưỡng kích hoạt. Đây là nhóm thiết bị quan trọng trong các công trình như chung cư, khách sạn, trung tâm thương mại, tầng hầm, kho hàng, nhà xưởng hoặc văn phòng lớn.
Khi cháy phát sinh, nhiệt độ tăng cao làm bóng thủy tinh hoặc cơ cấu cảm nhiệt của đầu phun mở ra. Nước trong đường ống sẽ phun trực tiếp tại khu vực cháy. Thông thường, đầu phun nào chịu tác động nhiệt thì đầu phun đó hoạt động, không phải toàn bộ đầu phun trong công trình cùng phun một lúc.
Hệ sprinkler tự động cần được thiết kế và lắp đặt theo tiêu chuẩn phù hợp. Theo hệ thống tiêu chuẩn, TCVN 7336:2003 đã được thay thế bởi TCVN 7336:2021, tiêu chuẩn liên quan đến hệ thống sprinkler tự động bằng nước, bọt trong nhà và công trình.
Trong vận hành thực tế, sprinkler không làm mất vai trò của bình chữa cháy hay tủ PCCC. Sprinkler giúp kiểm soát đám cháy tự động tại vị trí phát sinh nhiệt, đặc biệt khi chưa có người tiếp cận kịp. Sau đó, lực lượng tại chỗ vẫn có thể dùng tủ PCCC, van góc, cuộn vòi và lăng phun để hỗ trợ chữa cháy bằng nước.
4. LỚP THOÁT NẠN: ĐÈN EXIT HỖ TRỢ NGƯỜI TRONG CÔNG TRÌNH RỜI KHỎI KHU VỰC NGUY HIỂM
Một hệ thống PCCC không chỉ phục vụ mục tiêu dập lửa. Trong sự cố cháy, việc đưa người ra khỏi khu vực nguy hiểm cũng quan trọng không kém. Đây là vai trò của đèn exit và các thiết bị chỉ dẫn thoát nạn.
Khi có khói, mất điện hoặc nhiều người hoảng loạn, khả năng định hướng sẽ giảm. Đèn exit giúp chỉ dẫn lối ra, cửa thoát hiểm, cầu thang bộ, hành lang thoát nạn hoặc hướng di chuyển an toàn. Với các công trình như khách sạn, trường học, bệnh viện, chung cư, văn phòng nhiều phòng, tầng hầm hoặc nhà xưởng lớn, đèn exit không nên xem là thiết bị phụ.
QCVN 06:2022/BXD là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình, được ban hành kèm theo Thông tư 06/2022/TT-BXD và có hiệu lực từ ngày 16/01/2023. Quy chuẩn này là cơ sở quan trọng khi xem xét các giải pháp an toàn cháy, trong đó có thoát nạn cho nhà và công trình.
Trong khi bình chữa cháy, sprinkler hoặc tủ PCCC tham gia xử lý đám cháy, đèn exit giúp người không có nhiệm vụ chữa cháy nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm. Đây là sự phối hợp giữa nhóm thiết bị chữa cháy và nhóm thiết bị hỗ trợ thoát nạn.
5. MỘT KỊCH BẢN PHỐI HỢP THỰC TẾ TRONG KHO HÀNG HOẶC NHÀ XƯỞNG
Giả sử trong một kho hàng, khu vực chứa thùng carton gần ổ cắm điện phát sinh cháy. Ở giai đoạn đầu, nhân viên phát hiện lửa nhỏ và lấy bình chữa cháy đặt trên kệ bình gần đó để xử lý. Nếu thao tác nhanh và đúng cách, đám cháy có thể được khống chế ngay từ ban đầu.
Nếu lửa lan nhanh hơn hoặc nhiệt độ khu vực tăng cao, đầu phun sprinkler gần vị trí cháy sẽ tự động kích hoạt, phun nước để làm mát và kiểm soát đám cháy. Đây là tuyến chữa cháy tự động, không phụ thuộc hoàn toàn vào việc có người thao tác tại thời điểm đó.
Cùng lúc, đội PCCC cơ sở mở tủ PCCC gần khu vực, kéo cuộn vòi, mở van góc và dùng lăng phun để phun nước hỗ trợ. Những người không tham gia xử lý sự cố sẽ di chuyển theo hướng chỉ dẫn của đèn exit để ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Kịch bản này cho thấy hệ thống chữa cháy hoạt động theo nhiều lớp. Bình chữa cháy xử lý ban đầu. Sprinkler tự động kiểm soát cháy tại vị trí phát sinh nhiệt. Tủ PCCC hỗ trợ chữa cháy bằng nước. Đèn exit hỗ trợ thoát nạn. Nếu thiếu một lớp, khả năng xử lý sự cố sẽ giảm đi.
6. KHI CHỌN THIẾT BỊ CHỮA CHÁY, CẦN NHÌN THEO KỊCH BẢN VẬN HÀNH THỰC TẾ
Khi bố trí thiết bị chữa cháy cho công trình, điều quan trọng không phải là mua đủ nhiều thiết bị, mà là mỗi thiết bị phải nằm đúng vị trí trong kịch bản xử lý sự cố. Một bình chữa cháy đặt đúng chỗ sẽ có giá trị hơn nhiều so với bình đặt ở góc khuất. Một tủ PCCC có đủ van góc, cuộn vòi và lăng phun sẽ giúp lực lượng tại chỗ thao tác nhanh hơn so với một tủ chỉ lắp cho đủ hình thức.
Với công trình nhỏ như cửa hàng, văn phòng, showroom, việc bố trí bình chữa cháy, kệ bình và đèn exit tại các khu vực dễ tiếp cận là lớp bảo vệ ban đầu rất cần thiết. Nếu công trình có hệ thống cấp nước chữa cháy, tủ PCCC cần được đặt ở vị trí thuận tiện để người vận hành có thể mở tủ, kéo vòi và tiếp cận đám cháy trong thời gian ngắn.
Với kho hàng, nhà xưởng hoặc tầng hầm, hệ thống cần được nhìn theo nhiều lớp hơn. Bình chữa cháy xử lý cháy nhỏ ban đầu. Tủ PCCC, van góc, cuộn vòi và lăng phun hỗ trợ chữa cháy bằng nước. Đầu phun sprinkler tự động hoạt động khi nhiệt độ tại khu vực cháy tăng cao. Đèn exit giúp người không tham gia xử lý sự cố rời khỏi khu vực nguy hiểm.
Với chung cư, khách sạn, trường học hoặc công trình đông người, yếu tố thoát nạn càng phải được chú ý. Thiết bị chữa cháy không chỉ phục vụ việc dập lửa, mà còn hỗ trợ quá trình sơ tán và giảm rủi ro cho người sử dụng công trình.
7. CẦN BÁM THEO HỒ SƠ THIẾT KẾ VÀ YÊU CẦU NGHIỆM THU
Số lượng và chủng loại thiết bị chữa cháy không nên chọn cảm tính. Mỗi công trình có yêu cầu khác nhau tùy công năng sử dụng, diện tích, chiều cao, số tầng, tải cháy, mật độ người và phương án thoát nạn. Vì vậy, việc chọn bình chữa cháy, kệ bình, tủ PCCC, van góc, cuộn vòi, lăng phun, đèn exit và đầu phun sprinkler nên bám theo hồ sơ thiết kế PCCC, yêu cầu thẩm duyệt, yêu cầu nghiệm thu và tiêu chuẩn/quy chuẩn áp dụng.
TCVN 3890:2023 là tiêu chuẩn về phương tiện PCCC cho nhà và công trình, tập trung vào trang bị và bố trí phương tiện PCCC. QCVN 06:2022/BXD là quy chuẩn an toàn cháy cho nhà và công trình. TCVN 7336:2021 liên quan đến thiết kế, lắp đặt hệ thống sprinkler tự động. Các tài liệu này giúp định hướng việc bố trí thiết bị theo công năng công trình, thay vì chỉ mua vật tư theo cảm tính.
>> XEM THÊM: HỒ SƠ THIẾT KẾ VÀ YÊU CẦU NGHIỆM THU PCCC: HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN THEO QUY ĐỊNH
Trong thực tế, nhà thầu hoặc chủ đầu tư nên kiểm tra kỹ bản vẽ, danh mục vật tư và yêu cầu nghiệm thu trước khi đặt hàng. Cách làm này giúp hạn chế tình trạng thiếu thiết bị, sai chủng loại, không đồng bộ kết nối hoặc phải bổ sung gấp trong giai đoạn thi công.
--------------------------
Một hệ thống chữa cháy hiệu quả không nằm ở việc công trình có bao nhiêu thiết bị, mà nằm ở cách các thiết bị đó phối hợp với nhau khi xảy ra sự cố. Bình chữa cháy và kệ bình hỗ trợ xử lý cháy ban đầu. Tủ PCCC, van góc, cuộn vòi và lăng phun tạo thành tuyến chữa cháy bằng nước cho lực lượng tại chỗ. Đầu phun sprinkler giúp kiểm soát đám cháy tự động tại khu vực phát sinh nhiệt. Đèn exit hỗ trợ thoát nạn khi có khói, mất điện hoặc tình huống khẩn cấp.
Khi các thiết bị được bố trí đúng vị trí, đúng công năng và phù hợp với hồ sơ thiết kế, hệ thống PCCC sẽ vận hành hiệu quả hơn trong thực tế. Đây cũng là lý do chủ công trình, nhà thầu và đơn vị thi công nên xem thiết bị chữa cháy như một phần của tổng thể hệ thống an toàn, thay vì chỉ là các vật tư lắp đặt rời rạc.
Sông Xanh hiện cung cấp các nhóm thiết bị chữa cháy phục vụ công trình như kệ bình, bình chữa cháy, tủ PCCC, van góc, cuộn vòi, lăng phun, đèn exit, đầu phun sprinkler và các vật tư PCCC liên quan. Tùy theo loại công trình và hồ sơ thiết kế, đội ngũ Sông Xanh có thể hỗ trợ tư vấn danh mục thiết bị phù hợp để nhà thầu, đại lý và chủ đầu tư dễ triển khai hơn.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
- Hotline: 0988 814 153 - 0971.037.040
- Email: info@songxanhvietnam.com
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
