Trong quá trình tư vấn thiết bị ngành nước và PCCC, tôi thường gặp câu hỏi:
"Van cổng có thể mở 30%, 50% hay 70% để điều chỉnh lưu lượng nước được không?"
Rất nhiều người cho rằng chỉ cần xoay tay quay một phần là có thể giảm lưu lượng theo ý muốn. Trên thực tế, đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất khi sử dụng van cổng, khiến van nhanh hỏng, giảm tuổi thọ và có thể gây sự cố cho toàn bộ hệ thống.
Là người làm kỹ thuật M&E, tôi luôn hướng dẫn đội ngũ sale rằng:
Van cổng được thiết kế để đóng hoàn toàn hoặc mở hoàn toàn (ON/OFF), không phải để điều tiết lưu lượng liên tục.
Hiểu đúng nguyên lý này sẽ giúp tư vấn chính xác cho khách hàng, tránh chọn sai thiết bị và hạn chế các khiếu nại sau khi lắp đặt.
VAN CỔNG ĐƯỢC THIẾT KẾ ĐỂ LÀM GÌ?
Van cổng (Gate Valve) sử dụng một đĩa van (Gate) di chuyển lên xuống theo phương thẳng đứng.
Khi tay quay được xoay:
- Ty van kéo đĩa van lên.
- Dòng nước đi qua gần như thẳng hoàn toàn.
- Tổn thất áp suất rất nhỏ.
Khi đóng:
- Đĩa van ép kín vào bệ van.
- Ngăn hoàn toàn dòng nước.
Đây chính là ưu điểm lớn nhất của van cổng:
- Lưu lượng lớn.
- Tổn thất áp thấp.
- Độ kín cao.
Chính vì cấu tạo này nên van cổng sinh ra để đóng hoặc mở hoàn toàn, chứ không phải điều tiết lưu lượng.
ĐIỀU GÌ XẢY RA NẾU MỞ VAN CỔNG MỘT PHẦN?
Đây là lỗi khá phổ biến tại nhiều công trình. Người vận hành muốn giảm lưu lượng nên chỉ mở khoảng:
- 20%
- 40%
- 60%
Trong trường hợp này, dòng nước không còn đi thẳng mà bị ép qua khe hẹp giữa đĩa van và thân van.Kết quả là:
- Tốc độ dòng chảy tăng mạnh.
- Áp lực tập trung tại mép đĩa van.
- Xuất hiện xoáy nước (Turbulence).
- Phát sinh rung động.
Ban đầu có thể chưa thấy ảnh hưởng rõ rệt, nhưng nếu tình trạng này kéo dài sẽ làm giảm đáng kể tuổi thọ của van.
5 TÁC HẠI KHI DÙNG VAN CỔNG ĐỂ ĐIỀU TIẾT LƯU LƯỢNG
1. Mòn Đĩa Van
Khi dòng nước tốc độ cao liên tục va vào mép đĩa van, bề mặt tiếp xúc sẽ bị mài mòn. Sau thời gian sử dụng:
- Van đóng không kín.
- Xuất hiện rò rỉ.
Đây là lỗi rất thường gặp ở các hệ thống cấp nước vận hành lâu năm.
2. Hỏng Gioăng Kín
Gioăng làm kín được thiết kế để làm việc ở trạng thái đóng hoàn toàn. Nếu van luôn ở trạng thái mở một phần:
- Dòng nước xoáy liên tục.
- Gioăng chịu mài mòn nhiều hơn.
- Tuổi thọ giảm nhanh.
3. Rung Và Phát Tiếng Ồn
Khi khe mở nhỏ:
- Vận tốc nước tăng.
- Dễ tạo dao động trong đường ống.
Người vận hành thường nghe thấy:
- Tiếng hú.
- Tiếng rít.
- Tiếng rung nhẹ.
Đây là dấu hiệu van đang làm việc không đúng chức năng.
4. Tăng Tổn Thất Áp Suất
Một ưu điểm của van cổng là tổn thất áp rất thấp khi mở hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu mở 50%, áp suất sẽ giảm đáng kể do dòng chảy bị cản trở. Điều này có thể ảnh hưởng đến:
- Máy bơm.
- Hệ thống sprinkler.
- Thiết bị đầu cuối.
5. Giảm Tuổi Thọ Toàn Bộ Van
Việc điều tiết lưu lượng bằng van cổng trong thời gian dài sẽ khiến: Đĩa van, Ty van, Gioăng, Bệ van... đều hao mòn nhanh hơn thiết kế ban đầu.
Ví Dụ Thực Tế
Một nhà máy sản xuất tại Bình Dương sử dụng van cổng DN150 trên đường ống cấp nước. Để giảm lưu lượng cho dây chuyền, nhân viên vận hành luôn để van mở khoảng 40%. Sau gần một năm:
- Van phát tiếng rung.
- Đóng không kín.
- Có hiện tượng rò nước nhẹ.
Khi tháo kiểm tra, mép đĩa van đã bị mòn do dòng nước tốc độ cao tác động liên tục. Sau khi thay thế bằng van cầu điều tiết, hệ thống vận hành ổn định và không còn hiện tượng trên.
VẬY LOẠI VAN NÀO PHÙ HỢP ĐỂ ĐIỀU TIẾT LƯU LƯỢNG?
Nếu mục tiêu là điều chỉnh lưu lượng thường xuyên, nên lựa chọn các loại van được thiết kế riêng cho nhiệm vụ này.
Van Cầu (Globe Valve)
Đây là lựa chọn phổ biến nhất.
Ưu điểm:
- Điều chỉnh lưu lượng chính xác.
- Đóng mở nhiều lần.
- Hoạt động ổn định.
Van Bướm
Van bướm có thể sử dụng để điều tiết trong nhiều hệ thống nước.
Ưu điểm:
- Gọn nhẹ.
- Chi phí thấp.
- Thao tác nhanh.
Van Điều Khiển Điện Hoặc Điều Khiển Tuyến Tính
Trong các hệ thống tự động hóa hoặc BMS, van điều khiển điện giúp điều chỉnh lưu lượng theo tín hiệu từ bộ điều khiển.
Ứng dụng:
- HVAC.
- Nhà máy.
- Hệ thống xử lý nước.
- Điều khiển áp suất.
KHI NÀO CÓ THỂ MỞ VAN CỔNG MỘT PHẦN?
Trong thực tế, vẫn có một số trường hợp van cổng được mở một phần, nhưng chỉ mang tính tạm thời.
Ví dụ:
- Khởi động hệ thống để tránh sốc áp.
- Cân chỉnh lưu lượng trong thời gian ngắn.
- Thử áp hoặc chạy thử thiết bị.
Sau khi hoàn tất, van nên được đưa về trạng thái:
- Mở hoàn toàn.
- Hoặc đóng hoàn toàn.
Không nên duy trì trạng thái mở một phần trong thời gian dài.
LƯU Ý KHI SỬ DỤNG
Khi sử dụng van cổng cần ghi nhớ nguyên tắc sau:
|
Nhu cầu |
Loại van khuyến nghị |
|---|---|
|
Đóng/Mở hoàn toàn |
|
|
Điều chỉnh lưu lượng |
Van cầu |
|
Điều tiết lưu lượng trong hệ thống lớn |
|
|
Điều khiển tự động |
Van điều khiển điện |
Việc tư vấn đúng ngay từ đầu giúp khách hàng lựa chọn đúng sản phẩm, đồng thời hạn chế phát sinh chi phí sửa chữa hoặc thay thế sau này.
VAN CỔNG KHÔNG PHẢI LÀ THIẾT BỊ ĐƯỢC THIẾT KẾ ĐỂ ĐIỀU TIẾT LƯU LƯỢNG NƯỚC LIÊN TỤC.
Việc sử dụng van cổng ở trạng thái mở một phần trong thời gian dài có thể dẫn đến:
- Mòn đĩa van.
- Hỏng gioăng kín.
- Rung và phát tiếng ồn.
- Tăng tổn thất áp suất.
- Giảm tuổi thọ của van và hệ thống.
Nếu mục đích là điều chỉnh lưu lượng, nên lựa chọn các dòng van chuyên dụng như van cầu, van bướm hoặc van điều khiển điện.
Đối với các hệ thống cấp nước và PCCC, van cổng vẫn là lựa chọn tối ưu khi cần đóng hoặc mở hoàn toàn nhờ lưu lượng lớn, tổn thất áp thấp và độ kín cao. Việc hiểu đúng nguyên lý hoạt động sẽ giúp kỹ sư, nhà thầu và đội ngũ kinh doanh lựa chọn đúng thiết bị, nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu chi phí đầu tư cho công trình.
------------
Nếu bạn có nhu cầu mua van cổng có thể liên hệ:
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC ( bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun... )
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline: 0971.037.040
- E-mail: info@songxanhvietnam.com
