Báo cháy cho môi trường có độ ẩm cao nên chọn loại nào?

Trong thiết kế hệ thống báo cháy, độ ẩm cao là một trong những yếu tố môi trường cần được đánh giá trước khi lựa chọn đầu báo. Những khu vực như phòng bơm, tầng hầm, nhà máy chế biến thực phẩm, khu vực giặt sấy, nhà xưởng có hơi nước, kho lạnh hoặc khu vực gần nguồn nước có thể duy trì độ ẩm cao trong thời gian dài. Nếu lựa chọn đầu báo không phù hợp, hơi ẩm và hiện tượng ngưng tụ có thể làm tăng nguy cơ báo giả, giảm độ ổn định hoặc ảnh hưởng đến tuổi thọ thiết bị.

Từ góc độ thiết kế và lắp đặt hệ thống báo cháy, không nên chỉ đặt câu hỏi “độ ẩm cao thì dùng đầu báo khói hay đầu báo nhiệt?”. Việc lựa chọn cần dựa trên đồng thời các yếu tố: mức độ ẩm, khả năng xuất hiện hơi nước, nhiệt độ, bụi, đặc điểm đám cháy dự kiến và thông số môi trường mà nhà sản xuất công bố.

1. VÌ SAO ĐỘ ẨM CAO ẢNH HƯỞNG ĐẾN THIẾT BỊ BÁO CHÁY?

Đầu báo cháy phải hoạt động trong điều kiện môi trường nằm trong giới hạn mà nhà sản xuất quy định. NFPA cũng yêu cầu đầu báo khói không được bố trí tại những vị trí có điều kiện môi trường, bao gồm nhiệt độ và độ ẩm, nằm ngoài giới hạn trong tài liệu kỹ thuật của thiết bị.

Đối với đầu báo khói quang điện, bên trong thiết bị có buồng cảm biến dùng để phát hiện các hạt khói. Khi khu vực có nhiều hơi nước, đặc biệt khi hơi nước ngưng tụ thành các giọt nhỏ, chúng có thể tác động đến quá trình cảm biến và làm tăng nguy cơ báo động không mong muốn.

Ví dụ, một phòng có nhiệt độ tương đối thấp nhưng thường xuyên xuất hiện hơi nước từ hệ thống vệ sinh. Khi hơi nước gặp bề mặt lạnh, hiện tượng ngưng tụ có thể xảy ra ngay tại khu vực lắp đặt đầu báo. Trong trường hợp này, vấn đề không chỉ nằm ở con số độ ẩm tương đối (%), mà còn nằm ở việc môi trường có hơi nước hoặc ngưng tụ hay không. Do đó, khi khảo sát hiện trường cần phân biệt rõ: Độ ẩm cao nhưng không ngưng tụ và môi trường thường xuyên có hơi nước/ngưng tụ là hai điều kiện thiết kế khác nhau.

2. MÔI TRƯỜNG ĐỘ ẨM CAO NÊN CHỌN ĐẦU BÁO NÀO?

Không có một loại đầu báo duy nhất phù hợp cho mọi môi trường có độ ẩm cao. Có thể xem xét theo từng trường hợp cụ thể.

Trường hợp 1: Độ ẩm cao nhưng không có hơi nước trực tiếp

Nếu khu vực có độ ẩm cao nhưng tương đối sạch, không có hơi nước trực tiếp và không xảy ra ngưng tụ, đầu báo khói quang điện vẫn có thể được sử dụng nếu thông số kỹ thuật của model đáp ứng điều kiện môi trường.

Chẳng hạn, một số dòng đầu báo khói quang điện thương mại công bố phạm vi độ ẩm lên tới khoảng 93% RH, tùy model và trong điều kiện không ngưng tụ.

Điểm quan trọng là không nên lấy con số 93% RH của một model để áp dụng cho tất cả các đầu báo khói. Mỗi thiết bị có giới hạn riêng và phải kiểm tra datasheet của đúng model trước khi đưa vào thiết kế.

Trường hợp 2: Có hơi nước thường xuyên

Nếu khu vực thường xuyên có hơi nước, chẳng hạn gần phòng tắm công nghiệp, khu vực vệ sinh, khu giặt, khu sản xuất có hơi nước hoặc vị trí gần nguồn phun nước, đầu báo khói có thể phát sinh báo giả nếu bố trí không phù hợp.

NFPA đã lưu ý rằng hơi nước có thể gây báo động không mong muốn đối với đầu báo khói; việc tăng khoảng cách giữa đầu báo và nguồn hơi nước có thể giúp giảm hiện tượng này.

Trong những trường hợp này, cần ưu tiên đánh giá lại vị trí lắp đặt trước khi thay đổi loại đầu báo. Nếu nguy cơ cháy vẫn cần phát hiện khói ở khu vực đó, không nên đơn giản thay toàn bộ bằng đầu báo nhiệt chỉ vì môi trường có độ ẩm cao.

3. KHI NÀO NÊN CÂN NHẮC ĐẦU BÁO NHIỆT?

Đầu báo nhiệt có thể là lựa chọn phù hợp hơn tại những khu vực mà đầu báo khói dễ bị ảnh hưởng bởi hơi nước, bụi hoặc các yếu tố môi trường khác, đồng thời đặc tính đám cháy của khu vực cho phép sử dụng phương pháp phát hiện nhiệt. Nguyên tắc này đặc biệt đáng lưu ý tại các khu vực mà đám cháy dự kiến tạo ra nhiệt rõ rệt và không yêu cầu phát hiện khói ở giai đoạn quá sớm.

Tuy nhiên, đầu báo nhiệt có đặc điểm là chờ nhiệt độ đạt ngưỡng hoặc tốc độ gia tăng nhiệt đạt điều kiện tác động mới phát tín hiệu. Vì vậy, không nên coi đầu báo nhiệt là phiên bản “chống ẩm” của đầu báo khói.Đây là hai phương pháp phát hiện khác nhau.

Ví dụ: một kho sạch có độ ẩm cao nhưng chứa vật liệu dễ cháy và có khả năng phát sinh nhiều khói trước khi nhiệt độ tăng đáng kể. Trong trường hợp này, thay đầu báo khói bằng đầu báo nhiệt chỉ để tránh ảnh hưởng của độ ẩm có thể làm giảm khả năng phát hiện sớm.

Ngược lại, một khu vực có hơi nước thường xuyên, nhiệt độ tương đối ổn định và đặc tính đám cháy phù hợp với phát hiện nhiệt có thể xem xét đầu báo nhiệt sau khi đánh giá đầy đủ điều kiện thiết kế.

4. VỚI MÔI TRƯỜNG ẨM CAO, CẦN CHÚ Ý THÔNG SỐ NÀO TRÊN DATASHEET?

Khi lựa chọn thiết bị báo cháy cho môi trường có độ ẩm cao, không nên chỉ nhìn vào tên sản phẩm. Có ít nhất bốn nhóm thông số cần kiểm tra.

• Thứ nhất là độ ẩm hoạt động: Datasheet có thể ghi theo dạng RH, ví dụ 10–93% RH. Cần đặc biệt chú ý điều kiện non-condensing – không ngưng tụ nếu nhà sản xuất quy định như vậy.
• Thứ hai là nhiệt độ hoạt động: Độ ẩm thường thay đổi theo nhiệt độ. Một khu vực có nhiệt độ dao động lớn giữa ngày và đêm có thể phát sinh hiện tượng ngưng tụ dù giá trị RH tại một thời điểm đo chưa quá cao.
• Thứ ba là cấp bảo vệ của thiết bị và phụ kiện lắp đặt: Đối với khu vực có khả năng tiếp xúc với nước hoặc hơi ẩm trực tiếp, cần xem xét cấp bảo vệ IP phù hợp của thiết bị, hộp nối, module và các thành phần liên quan. Không nên hiểu rằng đầu báo có thông số RH cao đồng nghĩa với khả năng chịu nước trực tiếp.
• Thứ tư là chứng nhận và tiêu chuẩn của thiết bị: Với hệ thống báo cháy, cần lựa chọn thiết bị có chứng nhận/tiêu chuẩn phù hợp với thiết kế và yêu cầu của công trình, đồng thời tuân thủ hướng dẫn lắp đặt của nhà sản xuất.

Một số đầu báo khói hiện nay có thiết kế và thuật toán xử lý nhằm tăng khả năng chống báo giả do các tác động môi trường. Tuy nhiên, những tính năng này không thay thế cho việc lựa chọn đúng vị trí và đúng loại đầu báo.

5. KHÔNG NÊN LẮP ĐẦU BÁO KHÓI NGAY TẠI NGUỒN HƠI NƯỚC

Một sai sót khá phổ biến trong thực tế là lựa chọn đúng loại đầu báo nhưng lắp sai vị trí.

Ví dụ, một đầu báo khói có thông số độ ẩm phù hợp nhưng được lắp ngay phía trên khu vực thường xuyên phát sinh hơi nước. Khi đó, điều kiện thực tế tại đầu báo có thể khác hoàn toàn điều kiện môi trường trung bình của căn phòng.

Tương tự, đầu báo cũng cần tránh luồng gió điều hòa hoặc thông gió thổi trực tiếp. Các hướng dẫn của NFPA nêu yêu cầu không bố trí đầu báo khói trong vùng luồng khí trực tiếp từ cửa cấp gió và duy trì khoảng cách thích hợp với cửa cấp gió. 

Vì vậy, khi triển khai bản vẽ cần xem xét đồng thời nguồn hơi nước – hướng gió – nhiệt độ – kết cấu trần – công năng khu vực thay vì chỉ xác định vị trí đầu báo theo diện tích phòng.

6. CÓ THỂ SỬ DỤNG ĐẦU BÁO KHÓI DẠNG BEAM HOẶC HÚT MẪU KHÔNG?

Với những công trình có điều kiện môi trường đặc biệt, phương án phát hiện khói có thể được mở rộng ngoài đầu báo điểm thông thường.

Đầu báo khói beam sử dụng chùm tia giữa bộ phát và bộ thu để phát hiện sự suy giảm tín hiệu do khói. Một số model chuyên dụng được công bố hoạt động tới 95% RH không ngưng tụ, tùy thiết bị.

Giải pháp này có thể được cân nhắc cho nhà xưởng, kho hoặc không gian lớn khi điều kiện trần, chiều cao và kết cấu công trình khiến việc sử dụng nhiều đầu báo điểm không thuận lợi.

Đối với những khu vực yêu cầu phát hiện khói rất sớm hoặc có giá trị tài sản cao, hệ thống hút mẫu khói cũng là một phương án cần xem xét. Các hệ thống này sử dụng mạng đường ống để lấy mẫu không khí về buồng cảm biến và có các tiêu chuẩn chuyên biệt như EN 54-20. 

Tuy nhiên, beam hoặc hút mẫu không mặc nhiên tốt hơn đầu báo điểm trong mọi môi trường ẩm. Việc lựa chọn phải dựa trên đặc điểm công trình và thiết kế hệ thống.

7. BẢNG LỰA CHỌN THIẾT BỊ THEO MÔI TRƯỜNG

Đối với mỗi công trình, cần xác định tối thiểu nhiệt độ, độ ẩm, khả năng ngưng tụ, bụi, hơi nước, đặc tính vật liệu cháy và điều kiện thông gió trước khi chốt thiết bị. Đây là cơ sở để lựa chọn đầu báo phù hợp thay vì chỉ dựa vào tên gọi “đầu báo chống ẩm”.

Sông Xanh cung cấp từ đầu báo khói, đầu báo nhiệt đến beam detector,... khách hàng có nhu cầu mua hàng có thể liên hệ để được hỗ trợ: 

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH

Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.

• Hotline: 0988 814 153 
• Email: info@songxanhvietnam.com 
• Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh