Trong quá trình thi công và bảo trì hệ thống báo cháy, nhiều khách hàng thường phản ánh:
"Chuông tự nhiên kêu giữa đêm."
"Không có cháy mà tủ trung tâm vẫn báo Alarm."
"Mới lắp vài tháng đã báo lỗi liên tục."
Phản ứng đầu tiên của nhiều người là cho rằng đầu báo khói bị hỏng hoặc tủ trung tâm kém chất lượng. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của nhiều kỹ thuật viên thi công hệ thống báo cháy, hơn 80% trường hợp báo giả không xuất phát từ lỗi thiết bị, mà đến từ môi trường lắp đặt, quá trình thi công hoặc việc bảo trì chưa đúng cách.
Dưới đây là những nguyên nhân thực tế mà đội ngũ kỹ thuật thường gặp nhất.
1. BỤI CÔNG TRÌNH
Nếu hỏi 10 kỹ thuật viên bảo trì rằng nguyên nhân nào khiến đầu báo khói báo giả nhiều nhất, rất có thể hơn một nửa sẽ trả lời là bụi. Điều này nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại là nguyên nhân khiến không ít chủ đầu tư tốn tiền thay đầu báo mới trong khi thiết bị vẫn hoạt động tốt.
Đầu báo khói hoạt động như thế nào?
- Đầu báo khói quang điện không "ngửi" được mùi khói như nhiều người vẫn nghĩ. Bên trong thiết bị là một buồng cảm biến có tia hồng ngoại phát liên tục. Bình thường tia sáng không chiếu trực tiếp vào mắt nhận.
- Khi có khói đi vào buồng cảm biến, các hạt khói sẽ làm tia sáng bị tán xạ. Bộ xử lý nhận thấy cường độ ánh sáng thay đổi và gửi tín hiệu báo cháy về tủ trung tâm.
- Điều đáng lưu ý là bụi mịn cũng có khả năng tán xạ ánh sáng gần giống hạt khói. Đó là lý do vì sao sau một thời gian tích tụ bụi, đầu báo có thể hiểu nhầm đang xảy ra cháy.
Tình huống thực tế tại công trình
- Một văn phòng tại Bình Dương gọi cho đội kỹ thuật vào khoảng 9 giờ tối. Quản lý tòa nhà cho biết: "Đầu báo hành lang tầng 3 cứ khoảng 15 phút lại báo cháy. Chúng tôi đã reset nhiều lần nhưng không hết."
- Việc đầu tiên kỹ thuật viên làm không phải là tháo đầu báo. Thay vào đó, họ mở lịch sử sự kiện (Event Log) trên tủ trung tâm. Kết quả cho thấy tất cả các lần Alarm đều xuất phát từ cùng một địa chỉ đầu báo.
- Nếu nhiều đầu báo trên cùng tuyến cùng báo hoặc tủ hiển thị lỗi đường dây, kỹ thuật sẽ nghĩ đến dây tín hiệu hoặc module. Nhưng ở đây chỉ duy nhất một đầu báo kích hoạt lặp đi lặp lại.
- Khi tháo thiết bị xuống kiểm tra, bên trong buồng cảm biến phủ một lớp bụi trắng rất mịn. Điều đáng nói là công trình đã bàn giao gần hai tháng.
- Sau khi trao đổi với ban quản lý mới biết vài ngày trước đơn vị nội thất vừa khoan cắt trần để lắp thêm camera và đèn chiếu sáng. Bụi thạch cao theo luồng điều hòa hút lên trần, tích tụ dần trong đầu báo.
- Sau khi vệ sinh cảm biến bằng dụng cụ chuyên dụng, kiểm tra lại toàn bộ khu vực và thử nghiệm nhiều lần, hệ thống hoạt động bình thường mà không cần thay đầu báo mới.
Kinh nghiệm của kỹ thuật viên
Rất nhiều đơn vị thay đầu báo ngay khi xảy ra báo giả. Tuy nhiên chúng ta cần quan tâm đến các vấn đề sau trước tiên:
- Công trình có vừa sửa chữa không?
- Có khoan cắt trần gần đây không?
- Có thi công điện, mạng hoặc camera sau khi bàn giao không?
Nếu câu trả lời là "có", khả năng cao nguyên nhân nằm ở bụi chứ không phải thiết bị.
2. ĐIỀU HÒA KHÔNG LÀM HỎNG ĐẦU BÁO NHƯNG LẠI LÀ NGUYÊN NHÂN GÂY BÁO GIẢ RẤT PHỔ BIẾN
Một hiểu lầm khá phổ biến là điều hòa chỉ ảnh hưởng đến nhiệt độ phòng, không liên quan đến hệ thống báo cháy. Thực tế, kỹ thuật viên bảo trì lại gặp khá nhiều trường hợp đầu báo hoạt động bất thường chỉ vì vị trí lắp quá gần cửa gió điều hòa.
Vì sao điều hòa lại ảnh hưởng?
Luồng gió mạnh từ điều hòa có thể gây ra ba vấn đề:
- Thứ nhất: gió làm khói bị phân tán, khiến đầu báo phát hiện cháy chậm hơn khi có sự cố thật.
- Thứ hai: sự chênh lệch nhiệt độ giữa không khí lạnh và môi trường nóng ẩm tạo ra hiện tượng ngưng tụ hơi nước bên trong buồng cảm biến. Các hạt nước li ti này có khả năng phản xạ ánh sáng tương tự hạt khói.
- Thứ ba: bụi trong không khí thường tập trung nhiều hơn quanh miệng gió điều hòa, khiến đầu báo bẩn nhanh hơn bình thường.
Một trường hợp kỹ thuật từng xử lý
Một văn phòng tại TP.HCM phản ánh rằng hệ thống báo cháy gần như ngày nào cũng báo vào khoảng 7 giờ sáng. Điều kỳ lạ là sau thời điểm đó, cả ngày hệ thống hoạt động bình thường.
Ban đầu đơn vị quản lý đã thay đầu báo khói mới. Không hết.
Sau đó thay luôn đầu báo của hãng khác. Vẫn không hết.
Khi kỹ thuật viên đến hiện trường, thay vì tháo thiết bị ngay, họ ngồi theo dõi thời điểm xảy ra sự cố.
Đúng 7 giờ sáng, hệ thống điều hòa trung tâm bắt đầu vận hành.Cửa gió lạnh thổi thẳng vào đầu báo. Sau khoảng vài phút, đầu báo chuyển sang trạng thái Alarm. Giải pháp cuối cùng không phải thay thiết bị mà chỉ đơn giản là:
- Di chuyển đầu báo lệch khỏi cửa gió.
- Điều chỉnh hướng thổi của điều hòa.
- Kiểm tra lại khoảng cách theo khuyến nghị của nhà sản xuất.
- Sau đó hiện tượng báo giả biến mất hoàn toàn.
Điều mà nhiều người thường bỏ qua khi một đầu báo luôn báo vào cùng một thời điểm trong ngày, hãy nghĩ đến những thay đổi của môi trường trước khi nghĩ đến lỗi thiết bị. Đó có thể là:
- Điều hòa bắt đầu hoạt động.
- Quạt hút khởi động.
- Dây chuyền sản xuất vận hành.
- Hệ thống thông gió mở tự động.
- Quan sát quy luật xảy ra sự cố đôi khi còn quan trọng hơn việc thay linh kiện.
3. LẮP ĐÚNG THIẾT BỊ NHƯNG SAI VỊ TRÍ
Trong quá trình khảo sát công trình, nhiều khách hàng thường quan tâm đến việc chọn thương hiệu đầu báo nào tốt, tủ trung tâm của hãng nào ổn định. Tuy nhiên, có một yếu tố quan trọng không kém nhưng lại rất dễ bị bỏ qua, đó là vị trí lắp đặt.
Thực tế, một đầu báo chất lượng cao nhưng lắp sai vị trí vẫn có thể báo giả liên tục. Ngược lại, một đầu báo được lắp đúng theo đặc điểm của từng khu vực sẽ hoạt động ổn định trong nhiều năm.
Vì sao vị trí lắp đặt lại quan trọng?
Đầu báo khói được thiết kế để phát hiện các hạt khói sinh ra từ quá trình cháy. Nếu môi trường xung quanh thường xuyên xuất hiện hơi nước, dầu mỡ, bụi hoặc luồng gió mạnh, cảm biến sẽ phải làm việc trong điều kiện không đúng với thiết kế ban đầu. Một số vị trí kỹ thuật viên thường khuyến cáo không nên lắp đầu báo khói gồm:
- Ngay phía trên bếp nấu ăn.
- Cửa nhà vệ sinh hoặc phòng tắm.
- Miệng cấp gió của điều hòa.
- Khu vực có máy cắt, máy mài tạo nhiều bụi.
- Gần cửa cuốn thường xuyên mở ra đóng vào.
- Nơi có quạt hút công suất lớn.
Một tình huống thực tế tại nhà hàng
- Đội kỹ thuật từng nhận bảo trì cho một nhà hàng chuyên tổ chức tiệc cưới. Quản lý phản ánh: "Mỗi lần đầu bếp bắt đầu chuẩn bị món ăn là chuông báo cháy lại kêu. Có hôm khách đang dự tiệc cũng bị báo."
- Ban đầu, nhân viên bảo trì tại chỗ đã thay liên tiếp hai đầu báo khói mới. Hiện tượng vẫn không thay đổi.
- Khi khảo sát hiện trường, kỹ thuật viên nhận thấy đầu báo được lắp ngay phía trên khu vực bếp chiên. Dù hệ thống hút khói vẫn hoạt động, hơi dầu và hơi nước nóng vẫn bốc lên trần trong thời gian đầu bếp chế biến.
- Đối với cảm biến quang điện, các hạt dầu li ti và hơi nước có thể tạo tín hiệu gần giống như khói cháy. Sau khi đánh giá hiện trường, đội kỹ thuật đề xuất:
- Di chuyển đầu báo khói sang khu vực hành lang.
- Thay vị trí ngay trên bếp bằng đầu báo nhiệt phù hợp với môi trường nấu ăn.
- Sau khi điều chỉnh, hệ thống không còn xảy ra báo giả dù nhà hàng hoạt động với công suất cao.
Kinh nghiệm của kỹ thuật viên
Không phải nơi nào cũng nên sử dụng đầu báo khói. Ví dụ:
- Phòng ngủ, văn phòng, hành lang, phòng họp: ưu tiên đầu báo khói.
- Bếp, phòng máy phát điện, phòng nồi hơi: nên cân nhắc đầu báo nhiệt.
- Kho hóa chất hoặc môi trường đặc biệt: cần lựa chọn thiết bị theo điều kiện thực tế và tiêu chuẩn thiết kế.
- Việc lựa chọn đúng loại đầu báo ngay từ đầu sẽ giúp giảm rất nhiều chi phí bảo trì về sau.
4. DÂY TÍN HIỆU ĐẤU NỐI KHÔNG ĐÚNG KỸ THUẬT
Nếu bụi là nguyên nhân phổ biến nhất thì lỗi dây tín hiệu lại là nguyên nhân khiến kỹ thuật viên mất nhiều thời gian xử lý nhất. Điều khó ở đây là hệ thống có thể hoạt động bình thường trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, rồi mới xuất hiện báo giả. Điều này khiến nhiều người lầm tưởng thiết bị bị lỗi ngẫu nhiên.
Vì sao dây tín hiệu lại gây báo giả?
Trong hệ thống báo cháy, tín hiệu từ đầu báo được truyền về tủ trung tâm thông qua đường dây tín hiệu. Nếu đường dây gặp các vấn đề như:
- Mối nối lỏng.
- Đầu cos bị oxy hóa.
- Dây bị ẩm.
- Vỏ cáp bị trầy xước.
- Dây tín hiệu đi chung máng với dây động lực.
...tín hiệu truyền về tủ có thể bị nhiễu.
Đối với kỹ thuật viên, đây là dạng lỗi "khó chịu" vì không phải lúc nào cũng xuất hiện. Có những thời điểm hệ thống hoạt động hoàn toàn bình thường, nhưng chỉ cần độ ẩm tăng hoặc tải điện thay đổi là sự cố lại xuất hiện.
Một tình huống thực tế tại nhà xưởng
- Một nhà xưởng sản xuất thường xuyên gọi kỹ thuật vì tủ trung tâm báo cháy khoảng hai đến ba lần mỗi tuần. Điều đáng nói là mỗi lần báo lại rơi vào một đầu báo khác nhau.
- Ban đầu, đơn vị bảo trì nghĩ rằng các đầu báo đã xuống cấp nên thay mới từng thiết bị. Sau gần một tháng, hiện tượng vẫn tiếp diễn.
- Khi kiểm tra kỹ hơn, kỹ thuật viên nhận thấy toàn bộ các đầu báo báo giả đều nằm trên cùng một tuyến dây.Đội kỹ thuật tiến hành đo điện trở cách điện và kiểm tra từng hộp nối.
- Cuối cùng phát hiện một mối nối đặt phía trên trần thạch cao đã bị oxy hóa do nước mưa thấm từ mái xuống trong thời gian dài. Khi độ ẩm tăng, điện trở tại vị trí này thay đổi khiến tín hiệu truyền về tủ trung tâm không còn ổn định.
- Sau khi thay toàn bộ đoạn dây hư hỏng, làm lại mối nối bằng hộp nối kín và kiểm tra lại điện trở của tuyến cáp, hệ thống vận hành ổn định trở lại. Không cần thay thêm bất kỳ đầu báo nào.
Những dấu hiệu cho thấy có thể không phải lỗi đầu báo
Qua kinh nghiệm bảo trì, nếu gặp các hiện tượng sau, kỹ thuật viên thường ưu tiên kiểm tra đường dây trước:
- Báo giả xuất hiện ở nhiều đầu báo khác nhau.
- Không có quy luật cố định về thời gian.
- Sau khi thay đầu báo mới, lỗi vẫn lặp lại.
- Tủ trung tâm đôi khi báo cháy, đôi khi báo lỗi đường dây.
- Hiện tượng xuất hiện nhiều hơn vào những ngày mưa hoặc độ ẩm cao.
- Trong những trường hợp này, việc thay đầu báo liên tục không giải quyết được vấn đề mà chỉ làm tăng chi phí.
Quy trình tiếp cận sự cố nên tham khảo:
- Xem lịch sử sự kiện (Event Log) trên tủ trung tâm.
- Xác định đầu báo hay tuyến dây nào phát sinh lỗi.
- Quan sát quy luật xảy ra sự cố theo thời gian.
- Kiểm tra môi trường xung quanh đầu báo.
- Đo kiểm đường dây và nguồn cấp trước khi kết luận thiết bị hỏng.
- Quy trình này giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí, đồng thời tránh thay nhầm thiết bị còn hoạt động tốt.
