Van Cấp Nước Dùng Trong Nhà Máy Khác Gì Với Tòa Nhà?

1. NHÀ MÁY VÀ TÒA NHÀ KHÔNG DÙNG HAI LOẠI VAN HOÀN TOÀN KHÁC NHAU

Không có quy tắc rằng van cho nhà máy phải là một loại riêng, còn van cho tòa nhà phải là một loại khác. Cùng một dòng van có thể được sử dụng trong cả hai loại công trình nếu đáp ứng đúng yêu cầu thiết kế và điều kiện vận hành.

Ví dụ: van bướm mặt bích ShinYi FBGS có thể được sử dụng trong các tuyến cấp nước, xử lý nước, HVAC công nghiệp và PCCC. Tương tự, ShinYi GRSX là van cổng có chức năng giám sát trạng thái, thường được sử dụng trên các tuyến cấp nước và PCCC.

Vì vậy, điểm khác biệt nằm nhiều hơn ở yêu cầu của hệ thống mà van được lắp vào, chứ không đơn thuần ở việc công trình đó là nhà máy hay tòa nhà.

2. KHÁC BIỆT ĐẦU TIÊN: QUY MÔ ĐƯỜNG ỐNG VÀ LƯU LƯỢNG

Trong tòa nhà, hệ thống cấp nước có thể bao gồm:

Đường cấp nước sinh hoạt.
Hệ thống HVAC.
Đường ống cấp nước chữa cháy.
Các nhánh cấp nước cho từng khu vực.
Hệ thống bơm tăng áp.

Trong nhà máy, ngoài các hệ thống trên còn có thể xuất hiện:

Đường nước làm mát máy móc.
Đường nước công nghệ.
Hệ thống xử lý nước.
Hệ thống tuần hoàn.
Đường cấp nước cho dây chuyền sản xuất.
Hệ thống PCCC quy mô lớn.
Trạm bơm và mạng đường ống có lưu lượng cao.

Do đó, DN của van trong nhà máy có thể lớn hơn, nhưng đây không phải quy luật bắt buộc. Cần phải xác định: Lưu lượng → vận tốc dòng chảy → đường kính ống → áp suất → loại van phù hợp. Không nên chọn van trước rồi mới tìm cách đưa vào hệ thống.

3. NHÀ MÁY THƯỜNG YÊU CẦU VAN CHỊU CHẾ ĐỘ VẬN HÀNH KHẮT KHE HƠN

Một tòa nhà văn phòng có thể có hệ thống cấp nước vận hành tương đối ổn định.Trong khi đó, một nhà máy có thể vận hành:

8–12 giờ/ngày.
24/7.
Nhiều ca liên tục.
Khởi động và dừng bơm thường xuyên.
Lưu lượng thay đổi theo dây chuyền.

Điều này khiến việc lựa chọn van phải quan tâm nhiều hơn đến độ bền cơ khí, khả năng đóng mở, tổn thất áp suất và khả năng bảo trì.

Ví dụ: trên một tuyến cần đóng mở dòng nước có kích thước lớn, ShinYi FBGS sử dụng kết nối mặt bích và cơ cấu vận hành bằng hộp số, phù hợp với các tuyến cần thao tác đóng mở tương đối nhẹ hơn so với việc dùng tay trực tiếp trên van kích thước lớn. Dòng FBGS có các lựa chọn cấp áp lực như PN10, PN16 và PN25 tùy cấu hình.

Điểm quan trọng là không mặc định PN25 tốt hơn PN16 trong mọi trường hợp. Cấp áp lực phải được lựa chọn dựa trên áp suất thiết kế và điều kiện làm việc thực tế.

4. NHÀ MÁY CẦN QUAN TÂM NHIỀU HƠN ĐẾN MÔI TRƯỜNG LÀM VIỆC

Trong tòa nhà, van thường được đặt tại:

Phòng kỹ thuật.
Tầng hầm.
Trục kỹ thuật.
Phòng bơm.
Khu vực trần kỹ thuật.

Trong nhà máy, van có thể nằm trong:

Khu vực sản xuất.
Phòng máy.
Khu vực có độ ẩm cao.
Khu vực có bụi.
Khu vực có hóa chất.
Ngoài trời.
Khu vực có rung động từ máy móc.

Do đó, khi chọn van cho nhà máy cần xem xét thêm: Nhiệt độ + môi trường + chất lỏng + rung động + khả năng ăn mòn + tần suất vận hành.

Ví dụ: không thể chỉ nhìn thấy đường ống DN150 và chọn ngay một van DN150 mà bỏ qua việc bên trong đường ống là nước sạch, nước làm mát, nước xử lý hay môi chất có tính ăn mòn.

5. VAN PCCC TRONG NHÀ MÁY VÀ TÒA NHÀ CÓ GÌ KHÁC?

Nếu đang nói riêng về hệ thống PCCC bằng nước, sự khác biệt lại càng cần được nhìn dưới góc độ thiết kế.

TCVN 7336:2021 quy định yêu cầu thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt cho nhà và công trình, chứ không chia thành một bộ yêu cầu riêng chỉ dành cho nhà máy và một bộ riêng dành cho tòa nhà. Tiêu chuẩn này cũng quy định các yêu cầu liên quan đến van và đường ống. Chẳng hạn, Mục 5.5.9 TCVN 7336:2021 quy định không được lắp đặt van khóa trên đường ống chính và đường ống phân phối, ngoại trừ những trường hợp được tiêu chuẩn cho phép. Mục 5.5.8 yêu cầu lắp van xả khí tại điểm cao nhất của mạng đường ống chữa cháy bằng nước và van kèm đồng hồ đo áp suất để kiểm soát áp suất trước đầu phun chủ đạo. Như vậy, khi chọn van PCCC, yếu tố quan trọng là Van đang nằm ở vị trí nào và thực hiện chức năng gì trong hệ thống PCCC?

6. SHINYI GRSX: PHÙ HỢP KHI CẦN VỪA ĐÓNG DÒNG VỪA GIÁM SÁT TRẠNG THÁI

Một ví dụ điển hình là ShinYi GRSX – van cổng tín hiệu.

Khác với van cổng thông thường chỉ thực hiện chức năng đóng/mở dòng nước, GRSX có bộ tín hiệu để giám sát trạng thái đóng/mở của van. Dòng này được giới thiệu với các tiêu chuẩn thiết kế như BS 5163-1, AWWA C509 và ISO 7259, cùng các cấp áp lực 16, 20 và 25 bar tùy cấu hình. Đặc điểm này đặc biệt có ý nghĩa trong hệ thống PCCC.

Ví dụ tại một nhà máy:

Bơm chữa cháy → đường ống chính → GRSX → mạng phân phối

Nếu van bị đóng ngoài ý muốn, trạng thái van có thể trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cấp nước của hệ thống.

Trong tòa nhà cũng tương tự, GRSX có thể được sử dụng trên những tuyến PCCC cần giám sát trạng thái van.

Vì vậy, GRSX không phải “van dành cho nhà máy”, mà là van phù hợp với những vị trí cần chức năng giám sát.

7. SHINYI FBGS: LỰA CHỌN PHỔ BIẾN CHO CÁC TUYẾN ỐNG LỚN

Với hệ thống có đường kính lớn, ShinYi FBGS – van bướm mặt bích là một ví dụ dễ hình dung. FBGS sử dụng kết nối mặt bích và cơ cấu hộp số. Dòng này có nhiều lựa chọn kích thước và cấp áp lực tùy cấu hình sản phẩm.

Trong nhà máy, FBGS có thể được xem xét tại:

Tuyến nước chính.
Tuyến nước làm mát.
Hệ thống xử lý nước.
Trạm bơm.
Mạng PCCC.
Các tuyến cần đóng/mở định kỳ.

Trong tòa nhà, van bướm tương tự có thể xuất hiện ở:

Phòng bơm PCCC.
Đường ống chính.
Hệ thống HVAC.
Các tuyến phân phối nước.

Điểm cần lưu ý là cùng một mã van nhưng cấu hình DN, cấp áp lực, vật liệu và tiêu chuẩn mặt bích phải phù hợp với thiết kế cụ thể.

8. SHINYI SCVX: QUAN TRỌNG Ở NHỮNG TUYẾN CÓ NGUY CƠ DÒNG CHẢY NGƯỢC

Ví dụ: van một chiều lò xo ShinYi SCVX hoạt động tự động dựa trên chênh lệch áp suất và lực lò xo để ngăn dòng chảy ngược. Dòng SCVX được sử dụng trong cấp nước, PCCC và các hệ thống công nghiệp.

Trong nhà máy, SCVX có thể đặc biệt hữu ích ở những vị trí: Máy bơm → SCVX → đường ống Khi bơm dừng, van giúp hạn chế dòng nước quay ngược về phía bơm.

Đây là vấn đề quan trọng đối với những hệ thống có:

Nhiều bơm.
Áp suất lớn.
Đường ống dài.
Lưu lượng lớn.
Khả năng xuất hiện dòng chảy ngược.

Trong tòa nhà, SCVX cũng có thể được sử dụng tại các tuyến bơm hoặc mạng cấp nước có yêu cầu kiểm soát chiều dòng chảy.

9. SO SÁNH NHANH VAN TRONG NHÀ MÁY VÀ TÒA NHÀ

Tiêu chí	Nhà máy	Tòa nhà
Quy mô đường ống	Có thể rất lớn, tùy dây chuyền	Thường phân chia theo khu vực
Chế độ vận hành	Có thể liên tục nhiều ca	Phụ thuộc loại công trình
Môi trường	Có thể nhiều bụi, nhiệt, hóa chất, rung động	Thường ổn định hơn
Nhu cầu lưu lượng	Có thể rất cao	Phụ thuộc hệ thống
Nước công nghệ	Có thể có	Thường ít hoặc không có
PCCC	Có thể gồm mạng lớn, nhiều khu vực	PCCC theo thiết kế công trình
Giám sát van	Quan trọng ở các tuyến trọng yếu	Quan trọng tại hệ thống PCCC và kỹ thuật
Bảo trì	Cần tính đến thời gian dừng dây chuyền	Thường bảo trì theo hệ thống kỹ thuật
Van thường gặp	FBGS, GRSX, SCVX... tùy hệ thống	FBGS, GRSX, SCVX... tùy hệ thống

Bảng trên chỉ mang tính định hướng lựa chọn, không phải quy định bắt buộc rằng một loại công trình phải sử dụng một loại van nhất định.

10. KHÔNG NÊN CHỌN VAN CHỈ DỰA VÀO DN

Ví dụ: Ống DN100 → chọn van DN100. Điều này mới chỉ xác định được kích thước danh nghĩa. Khi lựa chọn thực tế cần kiểm tra thêm:

1. Áp suất làm việc: Hệ thống làm việc PN10, PN16 hay PN25?

2. Loại chất lỏng: Nước sạch, nước PCCC, nước làm mát hay môi chất khác?

3. Nhiệt độ: Nhiệt độ môi chất và nhiệt độ môi trường có nằm trong phạm vi cho phép của van không?

4. Kiểu kết nối: Mặt bích có phù hợp với tiêu chuẩn và kích thước của đường ống không?

5. Chức năng

Van cần:

Đóng/mở?
Điều tiết?
Ngăn dòng chảy ngược?
Giám sát trạng thái?
Cô lập một khu vực?

6. Không gian bảo trì

Đặc biệt với nhà máy, cần tính đến khả năng tháo van, bảo trì và thay thế khi dây chuyền đang vận hành.

11. MỘT LƯU Ý QUAN TRỌNG KHI THIẾT KẾ VAN CHO HỆ THỐNG PCCC

Không nên lấy các kinh nghiệm của hệ thống cấp nước thông thường áp dụng máy móc cho PCCC.

Ví dụ: TCVN 7336:2021 quy định đường ống phải chịu được áp suất thử theo công thức P_th = 1,25 P_lv.max, trong đó P_lv.max là áp suất làm việc tối đa; các kết nối giữa đường ống và phụ kiện thủy lực phải đảm bảo độ kín với áp suất P_lv.max. Nội dung này nằm tại Mục 5.5.13 và 5.5.14 TCVN 7336:2021. Do đó, van đưa vào hệ thống phải được lựa chọn đồng bộ với: ống + phụ kiện + mặt bích + bơm + áp suất thiết kế + yêu cầu thử áp. Không nên xem van là một thiết bị độc lập.

Van dùng trong nhà máy không nhất thiết phải khác van dùng trong tòa nhà. Sự khác biệt nằm chủ yếu ở yêu cầu của hệ thống mà van phục vụ. Quan trọng nhất vẫn là chức năng của tuyến ống, áp suất, lưu lượng, môi trường làm việc và yêu cầu thiết kế. Không nên chọn van chỉ vì công trình là “nhà máy” hay “tòa nhà”, cũng không nên chỉ dựa vào DN của đường ống.

Đối với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, các yêu cầu bố trí và lựa chọn thiết bị cần được đối chiếu với TCVN 7336:2021 – Phòng cháy và chữa cháy – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt – Yêu cầu thiết kế và lắp đặt cùng hồ sơ thiết kế và tài liệu kỹ thuật của thiết bị.

------------
Nếu bạn đang cần mua các loại van cho hệ thống công trình PCCC, hệ thống cấp nước hoặc hệ thống bơm, hãy gửi danh sách kích thước và số lượng cần dùng đến Sông Xanh để được kiểm tra giá, hàng tồn kho và thời gian giao hàng trước khi đặt hàng.

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH

Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.