Khi lựa chọn van bướm cho hệ thống đường ống, nhiều chủ đầu tư, nhà thầu và đội thi công thường phân vân giữa van bướm tay gạt và van bướm tay quay. Hai loại van này có cấu tạo thân, đĩa van và nguyên lý kiểm soát dòng chảy gần giống nhau. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở bộ phận vận hành.
Van bướm tay gạt sử dụng cần gạt liên kết trực tiếp với trục van, trong khi van bướm tay quay sử dụng vô lăng kết hợp với hộp số. Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ đóng mở, lực thao tác, khả năng điều tiết lưu lượng, diện tích lắp đặt và chi phí đầu tư.
Từ kinh nghiệm thực tế tại các công trình cấp thoát nước, nhà xưởng, trạm bơm và hệ thống kỹ thuật, không thể kết luận loại van nào tốt hơn trong mọi trường hợp. Van bướm tay gạt phù hợp với đường ống nhỏ hoặc trung bình, cần thao tác nhanh. Van bướm tay quay thích hợp hơn với đường ống lớn, lực vận hành cao hoặc vị trí cần đóng mở từ từ.
Vì vậy, để biết nên chọn van bướm tay gạt hay tay quay, cần xem xét đồng thời kích thước đường ống, áp lực, môi chất, tần suất vận hành và không gian lắp đặt.
VAN BƯỚM TAY GẠT LÀ GÌ?
Van bướm tay gạt là loại van sử dụng một cần gạt gắn trực tiếp với trục van. Khi người vận hành xoay tay gạt khoảng 90 độ, đĩa van bên trong thân sẽ chuyển từ trạng thái đóng hoàn toàn sang mở hoàn toàn hoặc ngược lại.
Phần tay gạt thường được thiết kế với nhiều nấc khóa. Người vận hành có thể cố định tay gạt tại một số vị trí khác nhau để thay đổi góc mở của đĩa van. Tuy nhiên, khả năng điều tiết này chỉ ở mức cơ bản, không phù hợp với những hệ thống yêu cầu kiểm soát lưu lượng quá chính xác.
Trong thực tế, van bướm tay gạt thường được dùng cho các đường ống có kích thước nhỏ và trung bình. Loại van này xuất hiện phổ biến tại đường ống cấp nước, hệ thống xử lý nước, đường ống kỹ thuật nhà xưởng, hệ thống tưới và các tuyến ống phụ.
Ưu điểm lớn nhất của van bướm tay gạt là đóng mở nhanh. Người vận hành chỉ cần thực hiện một thao tác xoay ngắn thay vì phải xoay vô lăng nhiều vòng.
Tuy nhiên, khi kích thước van tăng hoặc áp lực trong đường ống lớn, lực tác động lên đĩa van cũng tăng theo. Lúc này, việc thao tác bằng tay gạt có thể trở nên nặng và khó kiểm soát.
VAN BƯỚM TAY QUAY LÀ GÌ?
Van bướm tay quay sử dụng vô lăng kết hợp với hộp số để điều khiển trục và đĩa van. Khi người vận hành xoay vô lăng, chuyển động sẽ được truyền qua hệ thống bánh răng bên trong hộp số rồi mới tác động đến trục van.
Bộ truyền động này có tác dụng giảm lực cần thiết khi vận hành. Nhờ đó, người sử dụng có thể đóng mở những van có kích thước lớn mà không cần dùng quá nhiều sức.
Khác với tay gạt, van tay quay không đóng mở chỉ trong một thao tác 90 độ. Người vận hành phải xoay vô lăng nhiều vòng để đưa đĩa van từ vị trí đóng sang mở hoàn toàn.
Tốc độ vận hành chậm hơn nhưng bù lại, quá trình đóng mở ổn định và dễ kiểm soát. Đây là ưu điểm quan trọng đối với những đường ống có lưu lượng lớn hoặc có nguy cơ xảy ra rung động, sốc áp khi thay đổi dòng chảy quá nhanh.
Van bướm tay quay thường được sử dụng tại tuyến ống chính, trạm bơm, nhà máy xử lý nước, nhà xưởng, hệ thống HVAC và các đường ống công nghiệp có kích thước lớn.
ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ CỦA VAN BƯỚM TAY GẠT, TAY QUAY
|
Loại van |
Ưu điểm |
Hạn chế |
|---|---|---|
|
Van bướm tay gạt |
Đóng mở nhanh chỉ với thao tác xoay khoảng 90 độ; cấu tạo đơn giản; dễ kiểm tra và bảo trì; giá thành thường thấp hơn; trọng lượng nhẹ; dễ nhận biết trạng thái đóng hoặc mở; phù hợp với đường ống nhỏ và trung bình; thuận tiện tại vị trí cần thao tác thường xuyên. |
Lực thao tác tăng khi kích thước van hoặc áp lực hệ thống lớn; tay gạt dài cần nhiều khoảng trống để xoay; khả năng điều tiết lưu lượng chỉ ở mức cơ bản; đóng mở quá nhanh có thể làm dòng chảy thay đổi đột ngột; không phù hợp với đường ống lớn hoặc vị trí vận hành nặng. |
|
Van bướm tay quay |
Hộp số giúp giảm lực vận hành; phù hợp với đường ống trung bình và lớn; đóng mở chậm, ổn định; kiểm soát góc mở tốt hơn; hạn chế thay đổi áp lực đột ngột; vô lăng ít tạo vùng quét ngang như tay gạt; giữ vị trí đĩa van ổn định hơn khi điều tiết. |
Giá thành thường cao hơn tay gạt; thời gian đóng mở lâu hơn; cấu tạo phức tạp và trọng lượng lớn hơn; hộp số cần được kiểm tra trong quá trình sử dụng; không thuận tiện tại vị trí cần ngắt dòng thật nhanh; bộ truyền động có thể bị ảnh hưởng bởi nước, bụi hoặc môi trường ăn mòn. |
SO SÁNH VAN BƯỚM TAY GẠT VÀ TAY QUAY CHI TIẾT
Ngoài ưu điểm và hạn chế, hai loại van còn khác nhau rõ rệt về cách vận hành và phạm vi ứng dụng.
|
Tiêu chí |
Van bướm tay gạt |
Van bướm tay quay |
|---|---|---|
|
Cơ cấu vận hành |
Cần gạt liên kết trực tiếp với trục van |
Vô lăng kết hợp với hộp số |
|
Tốc độ đóng mở |
Nhanh |
Chậm và ổn định |
|
Lực thao tác |
Có thể nặng khi van lớn |
Nhẹ hơn nhờ bộ truyền động |
|
Khả năng điều tiết |
Cơ bản, theo các nấc tay gạt |
Điều chỉnh góc mở linh hoạt hơn |
|
Kích thước phù hợp |
Đường ống nhỏ và trung bình |
Đường ống trung bình và lớn |
|
Không gian thao tác |
Cần khoảng trống cho tay gạt xoay |
Ít chiếm không gian quét ngang |
|
Chi phí đầu tư |
Thấp hơn |
Cao hơn |
|
Khả năng đóng mở khẩn cấp |
Tốt hơn |
Chậm hơn |
|
Nguy cơ thay đổi áp lực đột ngột |
Cao hơn nếu đóng quá nhanh |
Thấp hơn |
|
Bảo trì cơ cấu vận hành |
Đơn giản |
Cần kiểm tra hộp số |
|
Vị trí sử dụng phổ biến |
Nhánh ống, đường ống nhỏ |
Tuyến chính, đường ống lớn |
KHI NÀO NÊN CHỌN VAN BƯỚM TAY GẠT?
Van bướm tay gạt phù hợp với những đường ống có kích thước không quá lớn, áp lực vận hành vừa phải và cần đóng mở nhanh.
Loại van này thường được lựa chọn khi van nằm tại vị trí dễ tiếp cận, xung quanh có đủ khoảng trống để xoay tay gạt và người vận hành cần thao tác nhiều lần.
Trong các hệ thống cấp nước thông thường, đường ống phụ của nhà xưởng, hệ thống tưới hoặc đường ống xử lý nước quy mô nhỏ, van tay gạt thường đáp ứng tốt yêu cầu đóng mở.
Van tay gạt cũng là lựa chọn phù hợp khi công trình cần tối ưu chi phí. Do không có hộp số, cấu tạo van đơn giản hơn và giá thường thấp hơn tay quay cùng kích thước.
Tuy nhiên, không nên chọn tay gạt chỉ dựa trên giá bán. Nếu van quá lớn hoặc làm việc trong hệ thống có áp lực cao, người vận hành có thể phải dùng nhiều sức để xoay. Một số trường hợp còn sử dụng thêm ống nối để tăng lực, dễ làm cong tay gạt, gãy chốt khóa hoặc ảnh hưởng đến trục van.
Do đó, van tay gạt nên được dùng khi lực vận hành vẫn nằm trong mức có thể thao tác an toàn bằng tay.
KHI NÀO NÊN CHỌN VAN BƯỚM TAY QUAY?
Van bướm tay quay phù hợp hơn với đường ống có kích thước lớn, lưu lượng cao hoặc lực tác động lên đĩa van lớn.
Nhờ hộp số giảm tốc, người vận hành không phải tác động lực trực tiếp quá lớn lên trục van. Đây là ưu điểm quan trọng đối với các van đặt trên tuyến ống chính hoặc những vị trí không được phép vận hành quá đột ngột.
Van tay quay cũng nên được ưu tiên khi hệ thống cần điều chỉnh góc mở tương đối ổn định. Người vận hành có thể xoay vô lăng từng bước nhỏ thay vì chỉ lựa chọn một số nấc cố định như tay gạt.
Tại các trạm bơm, nhà máy xử lý nước, hệ thống cấp nước công nghiệp và đường ống có lưu lượng lớn, việc đóng van quá nhanh có thể làm áp lực thay đổi đột ngột. Van tay quay giúp quá trình đóng mở diễn ra từ từ, từ đó hạn chế rung động và nguy cơ va đập thủy lực.
Ngoài ra, van tay quay phù hợp với vị trí lắp đặt sát tường hoặc gần các đường ống khác, nơi tay gạt dài không có đủ khoảng trống để xoay.
Dù vậy, cần tính toán không gian để người vận hành đứng và xoay vô lăng thuận tiện. Van tay quay không chiếm vùng quét dài như tay gạt nhưng vẫn cần khoảng trống để kiểm tra và bảo trì hộp số.
CHỌN VAN THEO KÍCH THƯỚC ĐƯỜNG ỐNG CÓ ĐỦ KHÔNG?
Kích thước đường ống là một trong những yếu tố quan trọng nhưng không phải tiêu chí duy nhất. Hai van có cùng đường kính danh nghĩa vẫn có thể yêu cầu cơ cấu vận hành khác nhau nếu điều kiện làm việc không giống nhau.
1. Áp lực làm việc của hệ thống
- Áp lực càng cao thì lực tác động lên đĩa van càng lớn. Vì vậy, một van có kích thước trung bình nhưng làm việc ở áp lực cao vẫn có thể cần hộp số để vận hành nhẹ và an toàn hơn.
- Khi chọn van, cần kiểm tra cả áp lực thực tế và cấp áp lực danh nghĩa như PN10, PN16 hoặc PN25. Cấp áp lực của van phải phù hợp với điều kiện vận hành và hồ sơ thiết kế.
2. Loại môi chất đi qua van
- Nước sạch thường tạo lực cản thấp hơn bùn, nước thải, dung dịch có cặn hoặc môi chất có độ nhớt cao.
- Nếu môi chất dễ bám cặn hoặc tạo lực cản lớn, van có thể trở nên nặng hơn sau một thời gian vận hành. Trong trường hợp này, tay quay thường giúp kiểm soát van tốt hơn.
- Ngoài cơ cấu vận hành, cần kiểm tra vật liệu thân van, đĩa van và gioăng làm kín. Vật liệu không phù hợp có thể bị ăn mòn, trương nở hoặc giảm tuổi thọ khi tiếp xúc với môi chất.
3. Tần suất đóng mở
- Nếu van nhỏ và phải đóng mở nhiều lần trong ngày, tay gạt giúp thao tác nhanh và tiết kiệm thời gian.
- Nếu van lớn, chỉ vận hành định kỳ hoặc cần thay đổi trạng thái từ từ, tay quay phù hợp hơn.
- Đối với các hệ thống cần đóng mở liên tục theo tín hiệu điều khiển, nên cân nhắc van bướm điều khiển điện hoặc khí nén thay vì sử dụng cơ cấu thủ công.
4. Không gian lắp đặt
- Trước khi chọn van, cần kiểm tra khoảng cách từ vị trí lắp đến tường, trần, sàn, máng cáp và các đường ống xung quanh.
- Van tay gạt cần một vùng quét đủ rộng. Nếu lắp sát tường, tay gạt có thể không xoay đủ 90 độ, khiến van không thể đóng hoặc mở hoàn toàn.
- Van tay quay ít chiếm không gian theo chiều ngang hơn, nhưng vị trí vô lăng vẫn phải thuận tiện để người vận hành thao tác.
5. Yêu cầu điều tiết lưu lượng
- Tay gạt phù hợp với nhu cầu điều chỉnh cơ bản. Các nấc trên tay gạt giúp giữ đĩa van ở một số góc mở nhất định nhưng độ chính xác không cao.
- Tay quay cho phép thay đổi góc mở từ từ và giữ vị trí ổn định hơn. Tuy nhiên, nếu hệ thống yêu cầu kiểm soát lưu lượng hoặc áp suất chính xác, cần lựa chọn loại van điều tiết chuyên dụng thay vì chỉ dựa vào van bướm thông thường.
NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI CHỌN VAN BƯỚM
1. Chọn van tay gạt chỉ vì giá thấp
- Giá của van bướm tay gạt thường thấp hơn tay quay, nhưng không nên vì tiết kiệm chi phí ban đầu mà lắp tay gạt cho một đường ống quá lớn.
- Khi van vận hành nặng, người sử dụng có thể phải tác động lực quá mức. Điều này làm tăng nguy cơ hư tay gạt, chốt khóa và trục van.
2.Chọn tay quay cho mọi vị trí
- Van tay quay không phải lúc nào cũng cần thiết. Với đường ống nhỏ, áp lực vừa phải và cần thao tác thường xuyên, tay quay làm tăng chi phí và thời gian vận hành.
- Cần lựa chọn dựa trên điều kiện thực tế thay vì mặc định tay quay luôn tốt hơn.
3. Không kiểm tra khoảng trống vận hành
- Nhiều công trình chỉ kiểm tra kích thước thân van mà bỏ qua chiều dài tay gạt hoặc đường kính vô lăng.
- Sau khi lắp mới phát hiện tay gạt va vào tường, trần hoặc thiết bị bên cạnh. Khi đó, đội thi công phải thay đổi hướng lắp hoặc thay loại van khác, gây mất thời gian và chi phí.
4. Bỏ qua áp lực và môi chất
- Cùng một kích thước van nhưng làm việc với nước sạch áp lực thấp sẽ có lực vận hành khác với van dùng cho nước thải, bùn hoặc hệ thống áp lực cao.
- Không nên lựa chọn tay gạt hay tay quay chỉ dựa trên đường kính danh nghĩa.
5.Dùng van bướm để điều tiết quá chính xác
- Van bướm có thể điều chỉnh lưu lượng nhưng không phải thiết bị tối ưu cho mọi yêu cầu điều tiết.
- Việc duy trì đĩa van ở góc mở quá nhỏ trong thời gian dài có thể làm vận tốc dòng chảy tăng, gây rung, tiếng ồn và mài mòn tại đĩa hoặc gioăng.
KINH NGHIỆM LẮP ĐẶT VAN BƯỚM TRÊN CÔNG TRÌNH
- Trước khi lắp van, cần kiểm tra đĩa van có xoay nhẹ và đều hay không. Gioăng làm kín phải còn nguyên vẹn, không bị rách, bong hoặc biến dạng.
- Hai mặt bích phải được căn chỉnh đồng tâm. Khoảng cách giữa hai mặt bích cần đủ để đưa van vào mà không ép mạnh lên gioăng.
- Khi siết bulông, nên siết đối xứng và chia thành nhiều lượt. Không nên siết chặt hoàn toàn một phía trước vì có thể khiến thân van bị lệch và gioăng chịu lực không đều.
- Sau khi lắp, cần thử đóng mở van khi hệ thống chưa có áp lực. Bước này giúp kiểm tra đĩa van có chạm vào thành ống, mặt bích hoặc mối hàn bên trong hay không.
- Không nên dùng búa đập vào tay gạt hoặc vô lăng khi van bị kẹt. Cần tìm đúng nguyên nhân như đường ống lệch tâm, cặn bẩn mắc trong thân van, đĩa va vào thành ống, gioăng biến dạng hoặc hộp số bị hư.
- Đối với những van ít sử dụng, nên vận hành thử định kỳ. Việc đóng mở kiểm tra giúp hạn chế tình trạng trục, gioăng và đĩa van bị kẹt sau thời gian dài không hoạt động.
VAN BƯỚM TAY GẠT HAY TAY QUAY TỐT HƠN?
Không có câu trả lời chung cho tất cả công trình.
- Van bướm tay gạt phù hợp với đường ống nhỏ và trung bình, áp lực vừa phải, cần đóng mở nhanh và có đủ không gian thao tác. Loại van này có cấu tạo đơn giản, giá hợp lý và thuận tiện khi vận hành thường xuyên.
- Van bướm tay quay phù hợp hơn với đường ống trung bình và lớn, lưu lượng cao hoặc vị trí cần đóng mở từ từ. Hộp số giúp giảm lực vận hành, kiểm soát góc mở tốt hơn và hạn chế thay đổi áp lực đột ngột.
Trước khi đặt mua, nhà thầu nên xác định đầy đủ đường kính ống, cấp áp lực, môi chất, nhiệt độ, kiểu kết nối, vị trí lắp đặt và tần suất đóng mở. Những thông tin này giúp lựa chọn đúng cơ cấu vận hành và hạn chế phải thay đổi thiết bị sau khi đã thi công.
>> XEM THÊM: VAN MỘT CHIỀU NÀO TỐT CHO HỆ THỐNG CẤP NƯỚC?
Việc lựa chọn van bướm tay gạt hay tay quay cần dựa trên điều kiện vận hành thực tế, không nên chỉ dựa vào giá bán hoặc đường kính van.
Van bướm tay gạt có lợi thế về tốc độ đóng mở, cấu tạo đơn giản, trọng lượng nhẹ và chi phí đầu tư thấp. Loại van này phù hợp với đường ống nhỏ đến trung bình, áp lực vừa phải và vị trí cần thao tác nhanh.
Van bướm tay quay vận hành nhẹ hơn nhờ hộp số, đóng mở ổn định và kiểm soát góc mở tốt hơn. Đây là lựa chọn phù hợp với đường ống lớn, tuyến ống chính hoặc hệ thống cần hạn chế sốc áp.
Chọn đúng loại van ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống vận hành ổn định, giảm nguy cơ hư hỏng và thuận tiện hơn trong quá trình kiểm tra, bảo trì.
Hiện nay, Sông Xanh là NHÀ PHÂN PHỐI CẤP 1 CỦA SHINYI, khách hàng có nhu cầu mua van bướm vui lòng liên hệ:
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC ( bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun... )
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline: 0988.814.153 - 0971.037.040
- E-mail: info@songxanhvietnam.com
