Đầu báo khói có thể bị kích hoạt bởi khói thuốc lá đặc biệt khi khói tích tụ với nồng độ đủ lớn hoặc tiếp xúc trực tiếp với đầu báo trong thời gian dài. Tuy nhiên, không phải cứ có người hút thuốc là hệ thống báo cháy sẽ lập tức phát tín hiệu. Khả năng kích hoạt còn phụ thuộc vào loại đầu báo, độ nhạy, lượng khói, vị trí lắp đặt và điều kiện thông gió tại khu vực.
Đối với công trình có khu vực hút thuốc, phòng nghỉ nhân viên hoặc không gian kín, việc hiểu rõ phản ứng của đầu báo khói với khói thuốc lá giúp hạn chế báo cháy không mong muốn mà vẫn bảo đảm khả năng phát hiện sự cố cháy thực tế.
1. ĐẦU BÁO KHÓI CÓ PHÁT HIỆN KHÓI THUỐC LÁ KHÔNG?
Có. Đầu báo khói không phân biệt khói thuốc lá với khói sinh ra từ đám cháy chỉ dựa trên nguồn gốc của khói. Thiết bị phản ứng với đặc tính của khói theo nguyên lý cảm biến và ngưỡng hoạt động được thiết kế.
Khói thuốc lá chứa các hạt và thành phần khí phát sinh trong quá trình đốt cháy thuốc lá. Khi các hạt khói đi vào vùng cảm biến, chúng có thể làm thay đổi tín hiệu đo và khiến đầu báo phát cảnh báo nếu đạt điều kiện kích hoạt.
Theo tài liệu của Hiệp hội Phòng cháy chữa cháy Quốc gia Hoa Kỳ (NFPA), khói thuốc lá có thể kích hoạt đầu báo khói hoặc thiết bị báo khói. Điều này không nhất thiết có nghĩa là thiết bị bị lỗi; đầu báo có thể đang phản ứng đúng với tác nhân mà nó được thiết kế để phát hiện.
Tuy nhiên, mức độ nhạy thực tế không giống nhau ở mọi thiết bị. Khói thuốc lá bay loãng trong không gian thông thoáng thường có khả năng gây kích hoạt thấp hơn so với khói tập trung trong phòng kín, khu vực thông gió kém hoặc vị trí có luồng khói hướng trực tiếp vào đầu báo.
2. VÌ SAO KHÓI THUỐC LÁ CÓ THỂ LÀM ĐẦU BÁO KHÓI BÁO ĐỘNG?
2.1. Đầu báo nhận biết hạt khói, không nhận biết người đang hút thuốc
Nhiều loại đầu báo khói điểm sử dụng nguyên lý quang điện. Bên trong buồng cảm biến có nguồn sáng và bộ phận thu nhận ánh sáng. Khi khói đi vào buồng cảm biến, các hạt khói làm tán xạ ánh sáng, khiến tín hiệu thu được thay đổi. Nếu tín hiệu đạt ngưỡng xử lý, đầu báo sẽ gửi tín hiệu cảnh báo về trung tâm báo cháy.
Vì vậy, cảm biến không cần xác định khói xuất phát từ thuốc lá, giấy, nhựa hay vật liệu khác. Điều quan trọng là lượng khói đi vào buồng cảm biến và mức độ đáp ứng của thiết bị.
Với các đầu báo sử dụng nguyên lý ion hóa, sự hiện diện của các hạt trong không khí có thể làm thay đổi dòng điện bên trong buồng cảm biến. Tuy nhiên, mức độ phản ứng cụ thể phụ thuộc vào đặc tính của thiết bị và loại khói.
2.2. Nồng độ khói và thời gian tiếp xúc ảnh hưởng đến khả năng báo động
Một điếu thuốc tạo ra lượng khói nhất định nhưng lượng khói thực sự đi đến đầu báo còn phụ thuộc vào khoảng cách, hướng gió và sự lưu thông không khí.
Chẳng hạn, hút thuốc ở khu vực ngoài trời hoặc nơi thông thoáng thường ít làm khói tích tụ quanh đầu báo. Ngược lại, hút thuốc trong phòng nhỏ, đóng kín cửa hoặc ngay bên dưới đầu báo có thể khiến khói tập trung hơn và làm tăng nguy cơ kích hoạt.
Không nên kết luận rằng một đầu báo chắc chắn không phản ứng với khói thuốc lá chỉ vì trước đó thiết bị chưa từng báo động trong tình huống tương tự.
2.3. Độ nhạy và thiết kế của từng model không giống nhau
Hai đầu báo cùng sử dụng nguyên lý quang điện vẫn có thể phản ứng khác nhau do thiết kế buồng cảm biến, thuật toán xử lý, ngưỡng cảnh báo và yêu cầu kỹ thuật của nhà sản xuất.
Theo mục 4.6.1 của TCVN 5738:2021 – Phòng cháy chữa cháy – Hệ thống báo cháy tự động – Yêu cầu kỹ thuật, khi lựa chọn đầu báo khói cần chú ý đến độ nhạy phù hợp với các loại khói khác nhau.
Điều này cho thấy việc chọn đầu báo cần dựa trên đặc điểm môi trường và yêu cầu bảo vệ, không nên chỉ căn cứ vào giá thành hoặc hình thức thiết bị.
3. NHỮNG VỊ TRÍ NÀO DỄ XẢY RA BÁO ĐỘNG DO KHÓI THUỐC LÁ?
Nguy cơ đầu báo khói bị kích hoạt bởi khói thuốc lá thường tăng trong các tình huống sau:
- Phòng kín, thông gió kém: Khói khó phân tán và có thể tích tụ trong không gian.
- Khu vực hút thuốc gần đầu báo: Khói có thể đi trực tiếp vào buồng cảm biến.
- Phòng nghỉ hoặc khu vực sinh hoạt nhỏ: Khói từ nhiều người hút thuốc có thể tích tụ nếu không khí lưu thông hạn chế.
- Khu vực có hệ thống điều hòa hoặc thông gió tạo luồng khí hướng về đầu báo: Khói có thể được đưa đến cảm biến nhanh hơn dự kiến.
- Khu vực sử dụng đầu báo có độ nhạy cao: Thiết bị có thể phản ứng với lượng khói nhỏ hơn, tùy thông số và cấu hình của model.
Các tình huống trên là nhận định về điều kiện vận hành thực tế, không phải danh sách vị trí được quy định riêng trong tiêu chuẩn là chắc chắn sẽ phát sinh báo cháy giả.
Đối với công trình có bố trí khu vực hút thuốc, đơn vị thiết kế cần đánh giá vị trí đầu báo, luồng không khí và yêu cầu bảo vệ cháy của toàn bộ khu vực thay vì tự ý di chuyển thiết bị để tránh khói thuốc.
4. CÁCH HẠN CHẾ ĐẦU BÁO KHÓI BÁO ĐỘNG KHI CÓ KHÓI THUỐC LÁ
4.1. Bố trí khu vực hút thuốc hợp lý
Giải pháp đầu tiên là hạn chế việc hút thuốc trong phòng có đầu báo khói, đặc biệt tại không gian kín hoặc nơi không được thiết kế để hút thuốc.
Nếu công trình có khu vực hút thuốc riêng, cần xem xét điều kiện thông gió và vị trí lắp thiết bị báo cháy ngay từ giai đoạn thiết kế. Không nên bố trí khu vực hút thuốc sát đầu báo hoặc để luồng khói thường xuyên thổi trực tiếp vào cảm biến.
4.2. Kiểm tra vị trí lắp đặt và điều kiện thông gió
Nếu đầu báo thường xuyên phát tín hiệu khi có khói thuốc, cần kiểm tra vị trí lắp đặt, hướng gió, mức độ thông thoáng và lịch sử cảnh báo của hệ thống.
Theo mục 6.10 của TCVN 5738:2021, khoảng cách từ đầu báo đến mép ngoài của miệng thổi không khí của hệ thống thông gió, điều hòa không khí phải không nhỏ hơn 1 m; đồng thời không lắp đầu báo ngay phía trước miệng thổi. Quy định này nhằm hạn chế ảnh hưởng không phù hợp của luồng khí đến hoạt động phát hiện cháy.
Khoảng cách trên là yêu cầu liên quan đến miệng thổi không khí, không phải khoảng cách tiêu chuẩn dành riêng cho khu vực hút thuốc.
4.3. Kiểm tra nguyên nhân trước khi thay đầu báo
Khi đầu báo phát cảnh báo trong lúc có người hút thuốc, cần kiểm tra xem tín hiệu có xuất hiện lặp lại theo cùng một điều kiện hay không, đồng thời xem xét các nguyên nhân khác như bụi bẩn, hơi nước, thiết bị suy giảm chất lượng hoặc sự cố đường dây.
Không nên mặc định mọi cảnh báo đều do khói thuốc lá. Khói từ một sự cố cháy âm ỉ cũng có thể xuất hiện mà chưa có ngọn lửa rõ ràng.
Nếu cần điều chỉnh vị trí hoặc cấu hình thiết bị, nên để đơn vị có chuyên môn kiểm tra và thực hiện theo thiết kế được phê duyệt, hướng dẫn của nhà sản xuất và yêu cầu áp dụng cho công trình.
4.4. Không tự ý tắt hoặc tháo đầu báo
Tắt đầu báo, che cảm biến hoặc tháo thiết bị để tránh cảnh báo là cách xử lý không an toàn. Khi xảy ra cháy thực tế, hệ thống có thể không phát hiện kịp thời, làm tăng nguy cơ đối với người và tài sản.
Nếu khu vực thường xuyên có khói do hoạt động sản xuất hoặc sinh hoạt, cần đánh giá lại giải pháp phát hiện cháy phù hợp thay vì loại bỏ chức năng bảo vệ.
5. CÓ NÊN THAY ĐẦU BÁO KHÓI BẰNG ĐẦU BÁO NHIỆT ĐỂ TRÁNH KHÓI THUỐC LÁ?
Không nên thay đầu báo khói bằng đầu báo nhiệt chỉ với mục đích tránh báo động do khói thuốc lá.
Đầu báo khói và đầu báo nhiệt phát hiện các hiện tượng khác nhau. Đầu báo khói có thể phát hiện dấu hiệu khói ở giai đoạn sớm, trong khi đầu báo nhiệt hoạt động dựa trên điều kiện nhiệt độ hoặc tốc độ tăng nhiệt theo thiết kế. Nếu thay không đúng mục đích, hệ thống có thể phát hiện cháy chậm hơn trong một số tình huống.
Mục 4.6.4 của TCVN 5738:2021 đề cập việc sử dụng đầu báo nhiệt tại những nơi đám cháy ở giai đoạn đầu chủ yếu phát sinh nhiệt và khi sử dụng các loại đầu báo khác có thể xảy ra hiện tượng báo cháy giả. Việc lựa chọn vẫn cần căn cứ vào đặc điểm cháy dự kiến và yêu cầu bảo vệ của khu vực.
Do đó, giải pháp phù hợp là đánh giá môi trường, loại đầu báo và phương án thiết kế. Không nên tự đổi sang đầu báo nhiệt nếu chưa có đánh giá kỹ thuật.
6. KHI NÀO CẦN KIỂM TRA HOẶC THAY ĐẦU BÁO KHÓI?
Nên kiểm tra hệ thống nếu đầu báo liên tục báo động khi không có dấu hiệu cháy rõ ràng, thường xuyên báo lỗi hoặc hoạt động bất thường sau thời gian sử dụng.
Một số nội dung cần kiểm tra gồm:
- Nhật ký cảnh báo tại trung tâm báo cháy.
- Tình trạng bụi bẩn và khả năng hoạt động của đầu báo.
- Vị trí lắp đặt so với luồng khí, khu vực hút thuốc và nguồn phát sinh hơi, khói.
- Đường dây, địa chỉ thiết bị và tín hiệu truyền về trung tâm.
- Tình trạng thiết bị theo hướng dẫn bảo trì của nhà sản xuất.
Nếu đầu báo đã cũ, hư hỏng hoặc không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, cần xem xét thay thế bằng thiết bị phù hợp. Việc thay mới nên đồng bộ với hệ thống hiện hữu, đặc biệt đối với hệ thống báo cháy địa chỉ hoặc hệ thống sử dụng thiết bị của nhiều dòng khác nhau.
Đầu báo khói có thể nhạy với khói thuốc lá, nhưng khả năng phát tín hiệu phụ thuộc vào nồng độ khói, thời gian tiếp xúc, độ nhạy của thiết bị và điều kiện thông gió. Hiện tượng này không tự động chứng minh đầu báo bị lỗi.
Đối với công trình, cần ưu tiên bố trí khu vực hút thuốc phù hợp, kiểm tra luồng không khí và lựa chọn đầu báo theo đặc điểm môi trường. Không nên tháo, che hoặc tự ý vô hiệu hóa thiết bị để tránh cảnh báo.
----------
Công ty TNHH Thương mại Xuất nhập khẩu Sông Xanh tiếp nhận yêu cầu báo giá đầu phun sprinkler và vật tư PCCC, van cấp nước, báo khói,... theo mã hàng, số lượng và yêu cầu công trình.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
-
Hotline: 0988 814 153
-
Email: info@songxanhvietnam.com
-
Địa chỉ: 13 - 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
--------
Kênh Fanpage: https://www.facebook.com/phongchaysongxanh
Kênh Youtube: https://www.youtube.com/@thietbipccc-songxanh25
