Đầu báo khói có thể bị ảnh hưởng khi công trình thường xuyên đóng mở cửa, nhưng không phải cứ cửa đóng mở nhiều là đầu báo khói hoạt động sai hoặc không còn hiệu quả.
Vấn đề nằm ở luồng không khí tạo ra khi cửa đóng mở, đặc biệt với cửa thông ra ngoài, cửa kho, cửa nhà xưởng lớn hoặc cửa nằm gần đầu báo. Khi cửa mở, không khí có thể di chuyển mạnh qua khu vực cửa và làm thay đổi hướng lan truyền của khói. Nếu đầu báo được bố trí ngay trong vùng chịu tác động của luồng khí, khói có thể bị đẩy lệch khỏi đầu báo, làm tăng thời gian khói tiếp cận cảm biến.
Đây cũng là lý do khi thiết kế hệ thống báo cháy không thể chỉ quan tâm đến diện tích bảo vệ mà phải xem xét điều kiện môi trường và luồng không khí tại vị trí lắp đặt. TCVN 5738:2021 yêu cầu đầu báo phải được lựa chọn, bố trí phù hợp với điều kiện môi trường; riêng đầu báo cháy phải cách mép ngoài miệng thổi của hệ thống thông gió hoặc điều hòa không nhỏ hơn 1 m và không được lắp trực tiếp trước miệng thổi.
1. CỬA ĐÓNG MỞ THƯỜNG XUYÊN CÓ LÀM ĐẦU BÁO KHÓI BỊ ẢNH HƯỞNG KHÔNG?
Có thể, nếu việc đóng mở cửa tạo ra luồng không khí đủ mạnh tác động đến đường di chuyển của khói.
Đầu báo khói điểm hoạt động dựa trên việc khói từ đám cháy tiếp cận buồng cảm biến. Vì vậy, nếu khói bị luồng khí đẩy sang hướng khác, khả năng khói đến đầu báo có thể bị chậm lại.
Ví dụ một nhà kho có cửa cuốn lớn thường xuyên mở để xe nâng xuất nhập hàng.
Khi cửa mở:
Không khí bên ngoài → cửa kho → luồng khí đi vào/đi ra → ảnh hưởng đến hướng lan truyền khói.
Nếu đầu báo được đặt ngay gần cửa và nằm trong vùng luồng khí mạnh, khói phát sinh trong khu vực có thể không đi trực tiếp về phía đầu báo.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ:
Cửa đóng mở thường xuyên không phải là nguyên nhân trực tiếp làm hỏng đầu báo khói. Vấn đề chủ yếu là sự thay đổi luồng không khí có thể ảnh hưởng đến quá trình khói tiếp cận đầu báo.
2. VÌ SAO LUỒNG KHÍ KHI MỞ CỬA CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẦU BÁO KHÓI?
Khói trong đám cháy không di chuyển độc lập với không khí.
Khi cửa mở, đặc biệt là cửa có kích thước lớn, có thể xuất hiện sự trao đổi không khí giữa hai khu vực có điều kiện nhiệt độ và áp suất khác nhau.
Trong nhà xưởng, hiện tượng này có thể rõ hơn khi:
- Cửa cuốn thường xuyên mở;
- Cửa xuất nhập hàng kích thước lớn;
- Cửa nối nhà xưởng với khu vực ngoài trời;
- Cửa phòng lạnh;
- Cửa kho có xe nâng ra vào liên tục;
- Công trình có hệ thống thông gió hoặc điều hòa hoạt động đồng thời.
Khi đó, khói có thể bị:
- Đẩy sang một hướng khác;
- Phân tán nhanh hơn;
- Cuốn ra khỏi khu vực đầu báo;
- Hoặc bị pha loãng trong dòng không khí.
Tài liệu hướng dẫn lắp đặt của System Sensor/Honeywell cũng cảnh báo rằng các khu vực có luồng khí mạnh hoặc gần cửa hút, cửa hồi gió có thể làm khói bị đẩy khỏi đầu báo, khiến đầu báo kém hiệu quả hơn.
3. KHÔNG PHẢI CỨ GẦN CỬA LÀ PHẢI DI CHUYỂN ĐẦU BÁO
Đây là điểm cần tránh hiểu sai.
Không có nghĩa là tất cả đầu báo khói gần cửa đều phải tháo ra và chuyển vị trí.
Việc đánh giá phải dựa trên:
- Cửa loại gì;
- Kích thước cửa;
- Tần suất đóng mở;
- Cửa thông với bên ngoài hay với phòng khác;
- Hướng luồng khí;
- Hệ thống thông gió có hoạt động hay không;
- Vị trí đầu báo;
- Đặc điểm không gian cần bảo vệ.
Ví dụ, một cửa phòng nhỏ mở vài lần trong ngày sẽ tạo điều kiện không khí rất khác so với cửa cuốn nhà xưởng cao vài mét và liên tục có xe nâng ra vào.
Do đó, không nên đưa ra một khoảng cách cố định kiểu:
“Đầu báo khói phải cách cửa X mét.”
nếu không có căn cứ cụ thể từ tiêu chuẩn hoặc tài liệu kỹ thuật của thiết bị.
TCVN 5738:2021 không quy định một khoảng cách chung dành riêng cho mọi loại cửa đóng mở. Tiêu chuẩn tập trung vào việc bố trí đầu báo theo khu vực bảo vệ và yêu cầu kiểm soát ảnh hưởng của hệ thống thông gió, điều hòa cũng như các vật cản đến khả năng tác động của hiện tượng cháy lên đầu báo.
4. TRƯỜNG HỢP NÀO CỬA ĐÓNG MỞ NHIỀU CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý?
Cửa cuốn nhà xưởng
Đây là trường hợp đáng quan tâm nhất.
Một cửa cuốn lớn có thể tạo ra dòng khí đáng kể mỗi khi mở hoặc đóng. Nếu đầu báo khói được lắp ngay phía trên hoặc sát vùng cửa, cần đánh giá thực tế hướng chuyển động của không khí.
Đặc biệt với:
- Nhà xưởng sản xuất;
- Kho logistics;
- Kho hàng;
- Nhà máy;
- Khu vực xuất nhập hàng.
Không nên chỉ nhìn vào bản vẽ rồi kết luận vị trí đầu báo là phù hợp.
Cửa kho thường xuyên có xe nâng ra vào
Xe nâng di chuyển liên tục có thể tạo ra những dòng khí cục bộ, đồng thời hàng hóa và giá kệ cũng làm thay đổi hướng lưu thông không khí.
Trong trường hợp này, vị trí đầu báo nên được xem xét cùng với mặt bằng bố trí kệ hàng và tuyến giao thông nội bộ.
Nếu sau khi đưa công trình vào vận hành, kệ hàng được thay đổi vị trí hoặc chất hàng cao hơn thiết kế ban đầu, điều kiện bảo vệ của đầu báo cũng có thể thay đổi.
5. ĐẦU BÁO KHÓI GẦN CỬA CÓ THỂ BÁO CHÁY GIẢ KHÔNG?
Có thể, nhưng không nên mặc định rằng nguyên nhân là do cửa.
Báo cháy giả có thể liên quan đến nhiều yếu tố môi trường khác nhau như:
- Bụi;
- Hơi nước;
- Côn trùng;
- Khói từ hoạt động sản xuất;
- Khí thải;
- Luồng khí bất thường;
- Các hạt có tính chất tương tự khói.
TCVN 5738:2021 yêu cầu lựa chọn đầu báo phù hợp với điều kiện môi trường. Tiêu chuẩn cũng quy định tại Mục 6.12 rằng khu vực có độ ẩm cao, nhiều bụi hoặc nhiều côn trùng phải sử dụng loại đầu báo phù hợp hoặc có biện pháp bảo vệ thích hợp nhưng không được làm ảnh hưởng đến hoạt động của đầu báo.
Vì vậy, nếu một đầu báo gần cửa thường xuyên báo động bất thường, không nên ngay lập tức kết luận:
“Do cửa mở nhiều.”
Cần kiểm tra cả môi trường xung quanh và lịch sử báo động của thiết bị.
6. VỊ TRÍ ĐẦU BÁO QUAN TRỌNG HƠN TẦN SUẤT ĐÓNG MỞ CỬA
Khi thiết kế hệ thống, câu hỏi nên đặt ra không phải là:
“Cửa này mở bao nhiêu lần mỗi ngày?”
mà là:
“Khi cửa mở, luồng không khí có ảnh hưởng đến khả năng khói tiếp cận đầu báo hay không?”
Đây mới là vấn đề kỹ thuật cần đánh giá.
Theo Mục 6.10 TCVN 5738:2021, khoảng cách từ đầu báo đến mép ngoài của miệng thổi hệ thống thông gió hoặc điều hòa không khí phải không nhỏ hơn 1 m và không được lắp đầu báo trực tiếp trước miệng thổi. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu bố trí sao cho các thiết bị gần đó không cản trở tác động của hiện tượng cháy lên đầu báo. (THƯ VIỆN PHÁP LUẬT)
Điều này cho thấy nguyên tắc quan trọng là:
Đầu báo phải nằm ở vị trí mà khói có khả năng tiếp cận cảm biến một cách hiệu quả.
7. CỬA MỞ LIÊN TỤC CÓ LÀM KHÓI THOÁT RA NGOÀI TRƯỚC KHI ĐẦU BÁO PHÁT HIỆN?
Có thể xảy ra trong một số điều kiện, nhưng không thể kết luận chỉ dựa vào việc cửa thường xuyên mở.
Ví dụ:
Một nhà kho có cửa cuốn lớn mở trực tiếp ra ngoài.
Đám cháy phát sinh gần khu vực cửa.
Nếu luồng khí hướng từ trong nhà ra ngoài, một phần khói có thể bị cuốn ra ngoài thay vì lan đều vào phía trong nhà kho.
Nếu đầu báo lại nằm ở vị trí chịu ảnh hưởng của luồng khí này, thời gian để khói tiếp cận đầu báo có thể thay đổi.
Đây là lý do trong những không gian lớn, có luồng khí phức tạp, cần đánh giá đường lan truyền khói và bố trí đầu báo theo điều kiện thực tế, thay vì chỉ chia đều đầu báo theo mặt bằng.
8. CẦN LÀM GÌ KHI CÔNG TRÌNH CÓ NHIỀU CỬA ĐÓNG MỞ?
Có thể kiểm tra theo 5 bước sau:
Bước 1: Xác định các cửa thường xuyên hoạt động
Đánh dấu:
- Cửa cuốn;
- Cửa xuất nhập hàng;
- Cửa kho;
- Cửa ra ngoài;
- Cửa phòng lạnh.
Bước 2: Xác định hướng luồng khí
Quan sát hướng khí khi cửa mở và đóng.
Nếu có hệ thống thông gió hoặc điều hòa, cần xem xét cả hướng thổi và hướng hồi.
Bước 3: Kiểm tra vị trí đầu báo
Xem đầu báo có nằm trực tiếp trong vùng chịu tác động của luồng khí hay không.
Bước 4: Kiểm tra các vật cản
TCVN 5738:2021 yêu cầu việc bố trí phải bảo đảm các thiết bị gần đó không cản trở tác động của hiện tượng cháy lên đầu báo.
Bước 5: Đánh giá lại sau khi công trình vận hành
Đây là bước rất quan trọng đối với nhà xưởng.
Bản vẽ thiết kế có thể thể hiện một mặt bằng thông thoáng, nhưng thực tế sau khi vận hành lại xuất hiện:
- Kệ hàng;
- Máy móc;
- Hàng hóa;
- Vách ngăn;
- Thiết bị sản xuất;
- Tuyến vận chuyển mới.
Khi đó, điều kiện hoạt động của đầu báo có thể khác so với thời điểm nghiệm thu ban đầu.
9. CÓ CẦN DÙNG LOẠI ĐẦU BÁO KHÁC KHI CỬA ĐÓNG MỞ THƯỜNG XUYÊN?
Không phải cứ công trình có cửa mở thường xuyên là phải đổi từ đầu báo khói sang đầu báo nhiệt.
Việc lựa chọn loại đầu báo phải dựa trên hiện tượng đặc trưng của đám cháy và điều kiện môi trường khu vực bảo vệ.
Theo Mục 4.6 TCVN 5738:2021, khi lựa chọn đầu báo cần xem xét loại hiện tượng đặc trưng của đám cháy và điều kiện môi trường; trong trường hợp không xác định được hiện tượng đặc trưng, tiêu chuẩn cho phép xem xét sử dụng kết hợp các đầu báo nhạy cảm với những hiện tượng cháy khác nhau hoặc đầu báo hỗn hợp.
Do đó:
Cửa mở nhiều → chưa đủ căn cứ để đổi loại đầu báo.
Cần đánh giá tổng thể:
đặc tính đám cháy + môi trường + luồng khí + mặt bằng + đặc tính đầu báo.
10. LƯU Ý KHI NGHIỆM THU ĐẦU BÁO KHÓI TẠI KHU VỰC CÓ CỬA LỚN
Đối với nhà xưởng, kho hàng hoặc khu vực có cửa cuốn lớn, ngoài kiểm tra tín hiệu của đầu báo, nên kiểm tra thực tế:
- Đầu báo có bị cửa, dầm hoặc kết cấu che khuất không?
- Có nằm gần luồng khí mạnh không?
- Cửa mở có tạo dòng khí rõ rệt tại vị trí đầu báo không?
- Có hệ thống thông gió hoặc điều hòa gần đó không?
- Kệ hàng sau khi bố trí thực tế có làm thay đổi vùng bảo vệ không?
- Đầu báo có được bảo trì, vệ sinh định kỳ không?
Đặc biệt, không nên lấy việc đèn báo trạng thái của đầu báo vẫn sáng làm căn cứ duy nhất để kết luận vị trí lắp đặt đang tối ưu.
Đèn trạng thái cho biết thiết bị đang ở trạng thái hoạt động theo thiết kế của nó; còn khả năng khói tiếp cận cảm biến lại phụ thuộc vào vị trí và điều kiện môi trường.
Công trình thường xuyên đóng mở cửa có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của đầu báo khói nếu việc đóng mở tạo ra luồng không khí làm thay đổi đường lan truyền của khói. Tuy nhiên, cửa đóng mở nhiều không đồng nghĩa với việc đầu báo sẽ bị hỏng, báo cháy giả hoặc bắt buộc phải di chuyển.
Điều cần quan tâm nhất là vị trí đầu báo có chịu ảnh hưởng của luồng khí hay không.
Không phải “cửa mở nhiều” làm đầu báo khói mất tác dụng, mà chính luồng không khí do việc đóng mở cửa tạo ra có thể làm thay đổi khả năng khói tiếp cận đầu báo.
