Trong thực tế thi công và nghiệm thu hệ thống báo cháy, một tình huống khá thường gặp là đầu báo khói đã được lắp đúng vị trí trên trần nhưng sau khi bố trí nội thất, kệ hàng, tủ cao hoặc thiết bị công nghệ lại bị che một phần.
Câu hỏi đặt ra là: Đầu báo vẫn nhìn thấy được và vẫn hoạt động bình thường, vậy phần bị che có thực sự ảnh hưởng đến khả năng phát hiện cháy hay không?
Câu trả lời là có thể có. Vấn đề không nằm đơn thuần ở việc “che mất bao nhiêu phần đầu báo”, mà quan trọng hơn là vật cản có làm thay đổi đường khói tiếp cận đầu báo hay không.
Việc bố trí đầu báo phải bảo đảm các thiết bị, đường ống, kết cấu hoặc vật thể gần đó không cản trở tác động của các hiện tượng cháy lên đầu báo. Đây là nguyên tắc quan trọng khi đánh giá các vị trí bị che khuất sau khi công trình đi vào sử dụng.
1. ĐẦU BÁO BỊ CHE MỘT PHẦN CÓ NHẤT THIẾT LÀM MẤT KHẢ NĂNG PHÁT HIỆN CHÁY?
Không phải cứ bị che một phần là đầu báo mất khả năng phát hiện cháy.
Đầu báo khói kiểu điểm hoạt động dựa trên việc khói từ đám cháy tiếp cận buồng cảm biến. Vì vậy, cần đánh giá đường di chuyển của khói thay vì chỉ nhìn trực quan xem đầu báo có bị vật thể che mất hay không.
Ví dụ:
- Một tủ thấp nằm cách đầu báo khá xa có thể gần như không ảnh hưởng.
- Một vách trang trí cao sát trần có thể tạo vùng ngăn khói.
- Một kệ hàng cao sát trần có thể làm thay đổi dòng đối lưu của khói.
- Một dầm hoặc kết cấu nhô xuống có thể chia không gian trần thành các vùng khác nhau.
- Một thiết bị lớn đặt ngay bên dưới đầu báo có thể cản trở dòng khói đi lên.
Do đó, “đầu báo vẫn nhìn thấy” không đồng nghĩa với “khói chắc chắn tiếp cận đầu báo bình thường”.
2. VÌ SAO NỘI THẤT CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐƯỜNG ĐI CỦA KHÓI?
Khi xảy ra cháy, khói nóng thường có xu hướng chuyển động lên cao nhờ lực nổi. Tuy nhiên, trong công trình thực tế, đường đi của khói không phải lúc nào cũng thẳng đứng. Khói có thể chịu ảnh hưởng đồng thời bởi:
- Chiều cao trần
- Dầm, xà và kết cấu nhô xuống
- Kệ hàng
- Tủ cao
- Vách ngăn
- Thiết bị công ngh
- Hệ thống thông gió
- Điều hòa
- Cửa lớn thường xuyên đóng mở
- Các dòng khí trong nhà xưởng
Vì vậy, một vật cản đặt giữa nguồn cháy và đầu báo có thể làm khói đổi hướng, tích tụ ở vị trí khác hoặc tiếp cận đầu báo chậm hơn.
Đặc biệt, trong kho hàng có giá kệ nhiều tầng, khói phát sinh ở tầng thấp có thể không nhanh chóng đi lên đầu báo trên trần. Lưu ý rằng các giá kệ nhiều tầng có thể làm chậm hoặc cản trở dòng đối lưu của khói, khiến đầu báo đặt trên trần không phát hiện nhanh đám cháy ở các tầng thấp.
3. TRƯỜNG HỢP NÀO VẬT CẢN CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý?
Kệ hàng cao gần sát trần. Đây là trường hợp rất phổ biến trong kho hàng, nhà máy và trung tâm logistics.
Ví dụ: Nếu kệ hàng rất cao, hàng hóa được chất gần trần hoặc bố trí thành nhiều tầng, dòng khói từ khu vực thấp có thể bị cản trở trước khi đến đầu báo. TCVN 5738:2021 có quy định riêng đối với trường hợp chất cháy, thiết bị công nghệ hoặc kết cấu công trình có điểm cao nhất cách trần không quá 0,6 m. Khi đó, đầu báo phải được bố trí ngay phía trên đường biên của các vị trí này Điều này cho thấy khi mặt bằng sử dụng thay đổi, đặc biệt là khi xuất hiện kệ hàng hoặc thiết bị cao, không nên chỉ giữ nguyên sơ đồ đầu báo ban đầu mà bỏ qua hiện trạng thực tế.
4. DẦM, XÀ HOẶC KẾT CẤU NHÔ XUỐNG CŨNG CÓ THỂ TẠO VÙNG ẢNH HƯỞNG
Không chỉ nội thất, các kết cấu xây dựng cũng có thể ảnh hưởng đến đường đi của khói. Theo Mục 6.5, TCVN 5738:2021:
- Nếu kết cấu nhô xuống có chiều cao lớn hơn 0,4 m tính từ trần đến vị trí thấp nhất và chiều rộng từ 0,75 m trở lên, phải lắp bổ sung đầu báo bên dưới kết cấu.
- Nếu phần nhô xuống từ 0,08 m đến 0,4 m, diện tích bảo vệ của một đầu báo được tính giảm 25%.
- Nếu phần nhô xuống trên 0,4 m nhưng rộng dưới 0,75 m, diện tích bảo vệ của một đầu báo được tính giảm 40%.
Các con số trên là yêu cầu của TCVN 5738:2021, không phải khoảng cách khuyến nghị chung của nhà thầu.
Điểm kỹ thuật cần lưu ý là: vật cản không nhất thiết phải che trực tiếp đầu báo mới gây ảnh hưởng. Chỉ cần nó làm thay đổi không gian mà khói phải đi qua, khả năng tiếp cận đầu báo đã có thể thay đổi.
5. “CHE ĐẦU BÁO” VÀ “CHE ĐƯỜNG KHÓI” LÀ HAI VẤN ĐỀ KHÁC NHAU
Đây là điểm rất dễ bị nhầm khi nghiệm thu.
Trường hợp 1: Che thân đầu báo
Ví dụ một biển quảng cáo hoặc vật trang trí che một phần thân đầu báo. Vấn đề đầu tiên là khả năng tiếp cận, bảo trì và quan sát thiết bị.
Trường hợp 2: Che đường khói
Ví dụ một tủ cao hoặc vách ngăn đặt ngay dưới đầu báo. Trường hợp này đáng chú ý hơn vì vật thể có thể thay đổi đường di chuyển của khói.
Trường hợp 3: Che cả vùng không gian bảo vệ
Ví dụ kho thay đổi từ mặt bằng trống sang hệ thống giá kệ cao nhiều tầng. Lúc này không còn là vấn đề “đầu báo bị che một phần” nữa mà phải đánh giá lại vùng bảo vệ và đường lan truyền khói.
Vì vậy, khi kiểm tra hiện trường, câu hỏi quan trọng không nên chỉ là: “Đầu báo có bị che không?” Mà nên là: “Vật thể này có cản trở khói tiếp cận đầu báo không?”
6. KHOẢNG CÁCH GIỮA ĐẦU BÁO VÀ VẬT CẢN CÓ MỘT CON SỐ CỐ ĐỊNH KHÔNG?
Không nên tự đưa ra một khoảng cách cố định cho mọi loại nội thất. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi viết hồ sơ kỹ thuật hoặc tư vấn cho nhà thầu.
Ví dụ, không nên khẳng định chung rằng: “Mọi tủ/kệ phải cách đầu báo 0,5 m.” Nếu không có căn cứ cụ thể cho trường hợp đó.
TCVN 5738:2021 quy định nhiều tình huống liên quan đến kết cấu nhô xuống, vật liệu, thiết bị công nghệ và khoảng cách tới các thiết bị thông gió, nhưng không thể lấy một con số đơn lẻ rồi áp dụng cho mọi loại nội thất.
Đối với hệ thống thông gió và điều hòa, Mục 6.10, TCVN 5738:2021 quy định khoảng cách từ đầu báo đến mép ngoài miệng thổi không nhỏ hơn 1 m, đồng thời không được lắp đầu báo trực tiếp trước miệng thổi; các thiết bị gần đó cũng không được cản trở tác động của hiện tượng cháy lên đầu báo.
Đây là yêu cầu cụ thể cho miệng thổi của hệ thống thông gió/điều hòa, không nên biến thành quy tắc “mọi vật nội thất đều phải cách đầu báo 1 m”.
7. KHI NGHIỆM THU NÊN KIỂM TRA ĐẦU BÁO NHƯ THẾ NÀO?
Đối với khu vực đã bố trí nội thất, nên kiểm tra theo trình tự:
Bước 1: Xác định vị trí đầu báo
Đánh dấu toàn bộ đầu báo trên mặt bằng và kiểm tra vị trí thực tế.
Bước 2: Kiểm tra vật thể phía dưới
Quan sát:
- tủ;
- kệ;
- máy móc;
- biển hiệu;
- vách ngăn;
- đường ống;
- máng cáp;
- thiết bị công nghệ.
Bước 3: Kiểm tra đường đi của khói
Đặt câu hỏi: Nếu cháy xảy ra ở khu vực này, khói sẽ đi theo hướng nào? Không nên chỉ nhìn theo phương thẳng đứng từ đám cháy lên đầu báo.
Bước 4: Kiểm tra luồng khí
Xem khu vực có:
- cửa cuốn lớn;
- cửa xuất nhập hàng;
- quạt;
- miệng cấp gió;
- miệng hồi gió;
- điều hòa;
- hệ thống hút khí.
hay không.
Bước 5: Đối chiếu lại vùng bảo vệ
Nếu công năng hoặc cách bố trí hàng hóa đã thay đổi đáng kể, cần đánh giá lại bố trí đầu báo thay vì mặc định rằng thiết kế ban đầu vẫn phù hợp.
8. KHÔNG NÊN CHỈ KIỂM TRA BẰNG MẮT THƯỜNG
Một sai sót trong nghiệm thu là chỉ kiểm tra: “Đầu báo còn đèn, trung tâm nhận tín hiệu → đạt.”
Kiểm tra tín hiệu là cần thiết nhưng không phản ánh toàn bộ khả năng phát hiện cháy.
Một đầu báo hoàn toàn có thể:
- Cấp Nguồn Bình Thường;
- Truyền Tín Hiệu Bình Thường;
- Kích Hoạt Thử Nghiệm Bình Thường;
nhưng nếu vị trí thực tế khiến khói khó tiếp cận thì khả năng phát hiện trong tình huống cháy thực tế vẫn có thể bị ảnh hưởng.
Các khu vực có luồng khí mạnh, gần cửa hút/hồi gió hoặc có bụi bẩn có thể làm đầu báo kém hiệu quả; bụi bẩn còn có thể tích tụ trong buồng cảm biến và ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị. Do đó, nghiệm thu nên kết hợp kiểm tra thiết bị + kiểm tra vị trí + kiểm tra điều kiện môi trường + đánh giá đường lan truyền khói.
9. NẾU NỘI THẤT ĐÃ THAY ĐỔI SAU KHI NGHIỆM THU THÌ SAO?
Đây là tình huống rất thường gặp trong thực tế. Ban đầu:Kho trống → đầu báo được bố trí theo mặt bằng thiết kế.
Sau khi vận hành: Kho có kệ cao → hàng hóa chất đầy → máy móc bổ sung → vách ngăn xuất hiện → cửa và hệ thống thông gió hoạt động. Lúc này điều kiện thực tế đã khác thiết kế ban đầu.
Vì vậy, khi công năng hoặc bố trí nội thất thay đổi đáng kể, nên đánh giá lại hệ thống báo cháy theo hiện trạng, đặc biệt tại những khu vực có kệ cao, thiết bị lớn hoặc dòng khí phức tạp.
Đầu báo khói bị che một phần bởi nội thất có thể ảnh hưởng đến khả năng phát hiện cháy, nhưng không thể đánh giá chỉ dựa trên tỷ lệ phần đầu báo bị che.
Yếu tố quan trọng hơn là:
- vật cản có nằm trên đường di chuyển của khói hay không;
- có làm thay đổi dòng đối lưu của khói hay không;
- có tạo vùng khó tiếp cận đầu báo hay không;
- có kết hợp với luồng khí từ cửa, quạt hoặc điều hòa hay không;
- bố trí nội thất có làm thay đổi vùng bảo vệ thiết kế hay không.
Đặc biệt, với kho hàng, nhà xưởng có giá kệ cao, cần chú ý đến hiện tượng khói từ tầng thấp bị hàng hóa hoặc kết cấu cản trở.
Nguyên tắc kỹ thuật nên nhớ: Không chỉ kiểm tra xem đầu báo có bị che hay không, mà phải đánh giá khói có còn tiếp cận được đầu báo theo đúng điều kiện thực tế của công trình hay không. Đây mới là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả bố trí đầu báo sau khi công trình đã đưa vào sử dụng.
--------------
Sông Xanh cung cấp đầu báo khói, đầu báo nhiệt, nút nhấn báo cháy, chuông báo cháy, tủ trung tâm và các thiết bị PCCC cho nhà xưởng, nhà máy và công trình.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
-
Hotline: 0988 814 153
-
Email: info@songxanhvietnam.com
-
Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
