Máy bơm đang chạy bình thường nhưng cứ mỗi lần dừng lại, đường ống lại phát ra tiếng “cạch”, “đùng” hoặc tiếng va đập lớn. Nhiều người khi gặp tình trạng này thường nghĩ ngay rằng van một chiều đã hỏng và cần thay mới.
Tuy nhiên, trong thực tế vận hành hệ thống cấp nước, PCCC hoặc đường ống công nghiệp, tiếng kêu tại vị trí van một chiều chưa chắc xuất phát hoàn toàn từ bản thân chiếc van.
>> VAN MỘT CHIỀU TRONG HỆ THỐNG PCCC: PHÂN LOẠI VÀ ỨNG DỤNG THẾ NÀO?
Có trường hợp van vẫn hoạt động bình thường nhưng do dòng nước thay đổi đột ngột, bộ phận đóng van va mạnh vào thân van. Cũng có trường hợp nguyên nhân nằm ở máy bơm, áp lực đường ống, cách bố trí van hoặc hiện tượng búa nước trong hệ thống.
Vì vậy, trước khi tháo van hoặc thay mới, cần xác định đúng nguyên nhân.
VÌ SAO VAN MỘT CHIỀU LẠI KÊU KHI MÁY BƠM DỪNG?
Van một chiều có nhiệm vụ cho phép nước đi theo một chiều và ngăn dòng nước chảy ngược trở lại.
Khi máy bơm hoạt động, áp lực dòng nước đẩy bộ phận đóng của van mở ra. Khi máy bơm dừng, lưu lượng bắt đầu giảm. Nếu áp lực phía sau van lớn hơn hoặc dòng nước có xu hướng chảy ngược về phía máy bơm, van sẽ đóng lại để ngăn nước chảy ngược.
Vấn đề xảy ra khi van đóng quá mạnh hoặc dòng nước đã bắt đầu đảo chiều với tốc độ lớn trước khi van đóng hoàn toàn. Lúc này, lá van hoặc bộ phận đóng có thể va mạnh vào vị trí làm kín và tạo ra tiếng động lớn.
Có thể hiểu đơn giản: Máy bơm dừng - dòng nước giảm tốc - nước có xu hướng đảo chiều - van đóng lại - nếu quá trình xảy ra quá nhanh hoặc quá mạnh, tiếng va đập sẽ xuất hiện.
Trong một số trường hợp, hiện tượng này còn đi kèm với sự thay đổi áp lực đột ngột trong đường ống, thường được gọi là búa nước.
TIẾNG KÊU NHỎ VÀ TIẾNG ĐẬP LỚN KHÁC NHAU THẾ NÀO?
Không phải cứ nghe van phát ra tiếng động là van đã hỏng.
Với một số loại van một chiều, đặc biệt là van dạng lá lật, có thể xuất hiện tiếng đóng nhẹ khi máy bơm ngừng hoạt động. Nếu tiếng kêu nhỏ, chỉ xảy ra trong thời gian ngắn và hệ thống vẫn vận hành ổn định thì chưa chắc cần xử lý ngay.
Tuy nhiên, nên kiểm tra kỹ khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Tiếng “đùng” hoặc va đập rất mạnh mỗi lần máy bơm dừng.
- Đường ống rung rõ rệt.
- Giá đỡ hoặc gối đỡ đường ống rung lắc.
- Đồng hồ áp suất dao động mạnh.
- Tiếng kêu xuất hiện thường xuyên hoặc ngày càng lớn.
- Mặt bích, mối nối hoặc đường ống xuất hiện dấu hiệu rò rỉ.
- Máy bơm dừng nhưng van phát ra nhiều tiếng va đập liên tiếp.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu trên, cần kiểm tra cả van, máy bơm và hệ thống đường ống, thay vì chỉ tập trung vào một thiết bị.
1. Van đóng chậm, nước đã kịp chảy ngược
- Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến van một chiều phát ra tiếng đập lớn. Khi máy bơm dừng, nước trong đường ống không dừng ngay lập tức. Do quán tính, dòng nước vẫn tiếp tục chuyển động. Sau đó, tùy vào áp lực và cấu tạo hệ thống, nước có thể bắt đầu đảo chiều.
- Nếu van đóng chậm, lượng nước chảy ngược sẽ nhiều hơn. Đến khi van đóng hoàn toàn, dòng nước đang chảy ngược bị chặn lại đột ngột và tạo ra lực va đập.
- Vì vậy, nếu van chỉ phát ra tiếng lớn ngay đúng thời điểm máy bơm dừng, cần kiểm tra khả năng dòng nước đã đảo chiều trước khi van đóng hoàn toàn.
Tuy nhiên, không phải cứ thay van đóng nhanh là giải quyết được vấn đề. Loại van cần phù hợp với điều kiện vận hành thực tế của hệ thống, bao gồm:
- Lưu lượng nước.
- Áp lực làm việc.
- Kích thước đường ống.
- Tốc độ dòng chảy.
- Loại máy bơm.
- Cách máy bơm khởi động và dừng.
2. Chọn loại van chưa phù hợp với hệ thống
Không phải hệ thống nào cũng nên sử dụng cùng một loại van một chiều.
Một hệ thống cấp nước dân dụng có đặc điểm hoàn toàn khác với hệ thống bơm công nghiệp hoặc hệ thống có lưu lượng và áp lực lớn.
Ví dụ, hệ thống có:
- Đường ống dài.
- Lưu lượng lớn.
- Cột áp cao.
- Máy bơm công suất lớn.
- Máy bơm dừng đột ngột.
- Áp lực thay đổi nhanh.
sẽ cần xem xét kỹ hơn khi lựa chọn van.
Một lỗi thường gặp là chỉ chọn van theo kích thước đường ống.
Ví dụ:
“Đường ống DN100 thì dùng van DN100.” Điều này đúng về kích thước kết nối, nhưng chưa đủ để lựa chọn van phù hợp.
Cần xem thêm van sẽ được sử dụng trong hệ thống nào, lưu lượng ra sao và dòng nước thay đổi như thế nào khi máy bơm dừng.
Với những hệ thống có điều kiện vận hành phức tạp, việc chọn sai loại van có thể khiến van thường xuyên đóng mạnh, gây tiếng ồn và rung động cho đường ống.
>> SỰ KHÁC BIỆT GIỮA VAN 1 CHIỀU LÒ XO VÀ LÁ LẬT LÀ GÌ?
3. Máy bơm dừng quá đột ngột
Nhiều trường hợp van chỉ là vị trí phát ra tiếng động, còn nguyên nhân thực sự lại liên quan đến quá trình máy bơm dừng.
Khi hệ thống đang vận hành với lưu lượng lớn, dòng nước trong đường ống đang có vận tốc nhất định. Nếu máy bơm dừng đột ngột, vận tốc dòng nước thay đổi nhanh.
Sự thay đổi này có thể tạo ra dao động áp lực trong đường ống.
Khi đó, van một chiều sẽ phải đóng để ngăn nước chảy ngược về phía máy bơm. Nếu quá trình này diễn ra mạnh, tiếng va đập sẽ xuất hiện.
Vì vậy, nếu đã thay van mới nhưng tiếng đập vẫn còn, cần kiểm tra thêm:
- Cách máy bơm dừng.
- Hệ thống điều khiển máy bơm.
- Áp lực trong đường ống.
- Chiều dài tuyến ống.
- Vị trí đặt van.
- Sự thay đổi áp lực sau khi bơm ngừng hoạt động.
Chỉ thay van mà không kiểm tra máy bơm và hệ thống có thể không giải quyết được nguyên nhân gốc.
4. Lá van bị kẹt, mòn hoặc có dị vật bên trong
Nếu trước đây hệ thống hoạt động bình thường nhưng sau một thời gian mới bắt đầu xuất hiện tiếng kêu lớn, cần kiểm tra tình trạng thực tế của van.
Một số vấn đề có thể xảy ra gồm:
- Cặn bẩn bám vào bộ phận đóng.
- Dị vật nằm bên trong van.
- Lá van di chuyển không trơn tru.
- Trục hoặc bộ phận liên kết bị mòn.
- Bề mặt làm kín bị hư hỏng.
- Lá van không đóng đúng vị trí.
Khi bộ phận đóng không hoạt động ổn định, van có thể không đóng dứt khoát mà rung hoặc va đập nhiều lần.
Trong trường hợp này, cần cô lập đoạn đường ống và giảm áp an toàn trước khi tiến hành kiểm tra.
Không nên tháo van hoặc mở các bộ phận của hệ thống khi đường ống vẫn còn áp lực.
Nếu van chỉ bị cặn bẩn, có thể tiến hành vệ sinh và kiểm tra lại khả năng vận hành. Nếu các bộ phận bên trong đã mòn hoặc hư hỏng, cần cân nhắc thay thế van.
5. Van được lắp sai chiều hoặc sai vị trí
Van một chiều luôn có chiều dòng chảy quy định.
Trên thân van thường có mũi tên chỉ hướng nước đi. Nếu lắp ngược chiều, van sẽ không thể thực hiện đúng chức năng ngăn dòng chảy ngược.
Ngoài chiều lắp, vị trí lắp van cũng rất quan trọng.
Van có thể hoạt động không ổn định nếu:
- Lắp tại vị trí dòng chảy quá rối.
- Đặt quá gần co hoặc tê.
- Đường ống trước và sau van có nhiều thay đổi hướng đột ngột.
- Không phù hợp với hướng lắp đặt của loại van đang sử dụng.
- Đường ống không được cố định chắc chắn.
Nhiều trường hợp tiếng “đập van” thực tế bị khuếch đại bởi rung động của đường ống hoặc giá đỡ.
Do đó, khi kiểm tra, không nên chỉ quan sát chiếc van mà cần kiểm tra cả đoạn đường ống xung quanh.
>> VAN MỘT CHIỀU NÊN LẮP TRƯỚC HAY SAU MÁY BƠM MỚI ĐÚNG KỸ THUẬT?
6. Áp lực hệ thống thay đổi bất thường
Van một chiều cũng có thể phát ra tiếng kêu lớn khi áp lực hệ thống không ổn định.
Một số nguyên nhân có thể gồm:
- Máy bơm khởi động và dừng liên tục.
- Áp lực tăng giảm quá nhanh.
- Nhiều máy bơm hoạt động luân phiên.
- Có sự chênh lệch áp lực lớn giữa các khu vực.
- Van điều khiển trong hệ thống đóng mở quá nhanh.
- Dòng nước từ máy bơm khác tác động ngược vào van.
Đặc biệt với hệ thống sử dụng nhiều máy bơm song song, cần kiểm tra xem van một chiều có đang chịu tác động của dòng nước từ các bơm khác hay không.
Nếu áp lực liên tục dao động, van có thể đóng mở bất thường và tạo ra tiếng va đập.
VAN MỘT CHIỀU KÊU LỚN CÓ PHẢI LÀ HIỆN TƯỢNG BÚA NƯỚC?
Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Búa nước xảy ra khi dòng chất lỏng đang chuyển động bị thay đổi vận tốc hoặc bị chặn lại đột ngột, làm áp lực trong đường ống thay đổi nhanh.
Van một chiều đóng mạnh khi máy bơm dừng có thể là một trong những vị trí dễ nghe thấy tiếng va đập.
Tuy nhiên, để xác định chính xác có phải búa nước hay không, cần quan sát thêm các dấu hiệu như:
- Đường ống rung mạnh.
- Tiếng va đập lan sang nhiều vị trí.
- Đồng hồ áp suất dao động bất thường.
- Mối nối thường xuyên bị rò rỉ.
- Hiện tượng xảy ra rõ rệt khi máy bơm khởi động hoặc dừng.
Với hệ thống lớn hoặc áp lực cao, không nên xử lý theo kiểu thay van thử từng cái. Cần đánh giá tổng thể hệ thống để tìm đúng nguyên nhân.
CÁCH KIỂM TRA KHI VAN MỘT CHIỀU PHÁT RA TIẾNG KÊU LỚN
Khi gặp tình trạng này, có thể kiểm tra theo các bước sau.
Bước 1: Xác định chính xác thời điểm tiếng kêu xuất hiện
Tiếng kêu xảy ra:
- Khi máy bơm khởi động?
- Trong lúc máy bơm đang chạy?
- Ngay khi máy bơm dừng?
- Hay xuất hiện ngẫu nhiên?
Nếu tiếng kêu xuất hiện đúng lúc máy bơm dừng, cần ưu tiên kiểm tra quá trình giảm lưu lượng và khả năng dòng nước đảo chiều.
Bước 2: Kiểm tra độ rung của đường ống
Quan sát đoạn đường ống gần van.
Kiểm tra:
- Giá đỡ.
- Mặt bích.
- Bu lông liên kết.
- Độ rung của đường ống.
- Các vị trí co, tê gần van.
Nếu cả hệ thống rung mạnh khi máy bơm dừng, nguyên nhân có thể liên quan đến dao động áp lực chứ không chỉ riêng van một chiều.
Bước 3: Theo dõi đồng hồ áp suất
Quan sát đồng hồ áp suất trước và sau khi máy bơm dừng.
Nếu kim đồng hồ dao động mạnh hoặc thay đổi đột ngột, cần kiểm tra thêm tình trạng áp lực trong hệ thống.
Bước 4: Kiểm tra tình trạng thực tế của van
Sau khi đã cô lập và giảm áp an toàn, có thể kiểm tra:
- Cặn bẩn.
- Dị vật.
- Tình trạng bộ phận đóng.
- Khả năng di chuyển của cơ cấu bên trong.
- Bề mặt làm kín.
- Dấu hiệu mài mòn hoặc hư hỏng.
Bước 5: Đánh giá lại sự phù hợp giữa van và máy bơm
Nếu van không hư hỏng nhưng tiếng kêu vẫn tiếp tục xuất hiện, cần xem lại toàn bộ điều kiện vận hành.
Không chỉ hỏi:
“Van này có đúng DN không?”
Mà cần kiểm tra thêm:
“Van này có phù hợp với lưu lượng, áp lực và máy bơm của hệ thống không?”
Đây là điểm rất quan trọng khi lựa chọn van cho hệ thống bơm.
CÓ NÊN THAY VAN MỘT CHIỀU MỚI NGAY KHÔNG?
Không nên thay ngay nếu chưa xác định nguyên nhân.
Nếu nguyên nhân thực sự là:
- Búa nước.
- Máy bơm dừng quá đột ngột.
- Áp lực dao động mạnh.
- Đường ống rung.
- Vị trí lắp đặt chưa phù hợp.
thì thay một chiếc van mới cùng loại có thể không giải quyết được vấn đề.
Chỉ nên thay van khi kiểm tra xác định van đã:
- Hư hỏng bộ phận đóng.
- Mất khả năng làm kín.
- Mòn cơ cấu chuyển động.
- Bị biến dạng hoặc nứt hỏng.
- Không còn phù hợp với điều kiện vận hành của hệ thống.
CÁCH HẠN CHẾ VAN MỘT CHIỀU BỊ ĐẬP KHI MÁY BƠM DỪNG
Để giảm nguy cơ van phát ra tiếng va đập lớn, nên lưu ý:
- Chọn đúng loại van cho điều kiện vận hành.
- Lựa chọn kích thước phù hợp với đường ống.
- Kiểm tra lưu lượng và áp lực hệ thống.
- Lắp van đúng chiều dòng chảy.
- Lắp đúng hướng theo khuyến nghị của từng loại van.
- Hạn chế bố trí van tại vị trí dòng chảy quá rối.
- Đảm bảo đường ống và giá đỡ được cố định chắc chắn.
- Kiểm tra, vệ sinh van định kỳ khi hệ thống có nhiều cặn.
- Kiểm tra cách máy bơm khởi động và dừng.
- Với hệ thống lớn hoặc áp lực cao, cần đánh giá nguy cơ búa nước trên toàn hệ thống.
Khi van một chiều phát ra tiếng kêu lớn mỗi lần máy bơm dừng, nguyên nhân có thể không chỉ nằm ở chiếc van mà còn liên quan đến máy bơm, áp lực, lưu lượng và cách bố trí đường ống.
Vì vậy, trước khi thay mới, nên xác định đúng tình trạng thực tế của hệ thống để lựa chọn giải pháp phù hợp.
Sông Xanh hiện cung cấp các dòng van công nghiệp, van một chiều ShinYi và máy bơm phục vụ cho hệ thống cấp nước, PCCC và công nghiệp. Hãy liên hệ Sông Xanh để được hỗ trợ:
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
- Hotline: 0988 814 153 - 0971 037 040
- Email: info@songxanhvietnam.com
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
