Đầu Báo Cháy Có Bị Ảnh Hưởng Bởi Sấm Sét Không?

Trong quá trình lắp đặt và bảo trì hệ thống báo cháy, mùa mưa giông là thời điểm cần chú ý đến tình trạng hoạt động của đầu báo, tủ trung tâm và đường dây tín hiệu. Sau một trận sét đánh gần công trình, hệ thống có thể xuất hiện cảnh báo lỗi, mất kết nối với một số đầu báo hoặc thậm chí ngừng hoạt động.

Vậy đầu báo cháy có bị ảnh hưởng bởi sấm sét không? Câu trả lời là có thể. Tuy nhiên, sấm sét thường không làm đầu báo khói hoặc đầu báo nhiệt tác động trực tiếp chỉ vì có tiếng sấm. Nguy cơ đáng chú ý hơn là xung điện áp và nhiễu điện từ do sét gây ra, làm ảnh hưởng đến nguồn cấp, đường dây tín hiệu, module hoặc tủ trung tâm báo cháy.

Để hạn chế sự cố, cần hiểu đúng cơ chế ảnh hưởng của sấm sét, nhận biết dấu hiệu bất thường và kiểm tra hệ thống theo đúng quy trình kỹ thuật.

1. SẤM SÉT ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẦU BÁO CHÁY NHƯ THẾ NÀO?

Sét gây quá áp trên đường dây điện

Khi sét đánh trực tiếp vào công trình, đường dây điện hoặc khu vực gần hệ thống tiếp địa, xung điện áp lớn có thể xuất hiện và lan truyền qua các đường dẫn điện liên quan. Ngay cả khi không bị sét đánh trực tiếp, công trình vẫn có thể chịu ảnh hưởng của xung quá áp cảm ứng hoặc quá áp lan truyền từ lưới điện và các tuyến cáp bên ngoài.

Nếu xung quá áp đi vào nguồn cấp của tủ trung tâm báo cháy hoặc nguồn cấp cho các thiết bị phụ trợ, một số linh kiện điện tử có thể bị hư hỏng. Trong trường hợp nghiêm trọng, tủ trung tâm có thể khởi động lại, mất nguồn hoặc không giao tiếp bình thường với các thiết bị trên hệ thống.

Đầu báo cháy không nhất thiết là bộ phận đầu tiên bị ảnh hưởng. Sự cố cũng có thể xuất phát từ bộ nguồn, bo mạch trung tâm, module giao tiếp hoặc thiết bị bảo vệ trên đường dây.

Nhiễu điện từ làm gián đoạn tín hiệu

Sét tạo ra trường điện từ mạnh trong thời gian ngắn. Trường này có thể cảm ứng điện áp trên những tuyến cáp kéo dài, đặc biệt khi dây tín hiệu đi qua khu vực ngoài trời, gần kết cấu kim loại hoặc bố trí không phù hợp với yêu cầu chống nhiễu.

Đối với hệ thống báo cháy địa chỉ, nhiễu hoặc xung quá áp có thể khiến trung tâm tạm thời mất giao tiếp với một số thiết bị. Hệ thống có thể hiển thị lỗi mất thiết bị, lỗi đường truyền hoặc những cảnh báo kỹ thuật khác tùy thiết kế và chủng loại trung tâm.

Đầu báo bị hư hỏng do xung điện

Đầu báo khói, đầu báo nhiệt và đầu báo lửa đều có mạch điện tử bên trong. Tùy cấu tạo, phương pháp cấp nguồn và khả năng bảo vệ của từng thiết bị, xung điện có thể làm hỏng linh kiện, gây hoạt động không ổn định hoặc khiến đầu báo mất khả năng truyền tín hiệu.

Cần lưu ý rằng không phải mọi đầu báo đều có mức chịu xung điện giống nhau. Khả năng bảo vệ phải được đánh giá theo tài liệu kỹ thuật của thiết bị và giải pháp bảo vệ tổng thể của công trình.

2. NHỮNG DẤU HIỆU HỆ THỐNG BÁO CHÁY CÓ THỂ GẶP SAU GIÔNG SÉT

Sau một trận mưa giông có sét, kỹ thuật viên nên chú ý các dấu hiệu sau:

Các dấu hiệu trên chỉ là căn cứ ban đầu để khoanh vùng sự cố, không đủ để kết luận chắc chắn nguyên nhân là do sét. Chẳng hạn, đầu báo báo cháy giả cũng có thể do bụi, hơi nước, khói thực tế hoặc lỗi thiết bị.

Nếu tủ trung tâm ghi nhận thời điểm sự cố trùng với trận giông sét, kỹ thuật viên nên lưu lại nhật ký sự kiện để đối chiếu với kết quả kiểm tra tại hiện trường.

3. THEO TIÊU CHUẨN, CẦN CHÚ Ý NHỮNG GÌ ĐỂ HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG CỦA SẤM SÉT?

Khi đánh giá giải pháp bảo vệ hệ thống báo cháy, có thể đối chiếu các yêu cầu liên quan trong TCVN 7568-14:2025 – Hệ thống báo cháy, Phần 14: Thiết kế, lắp đặt các hệ thống báo cháy cho nhà và công trình. Đây là tiêu chuẩn hiện hành thay thế TCVN 5738:2021. 

Đảm bảo khả năng chống nhiễu của hệ thống

Theo Mục 4.1.2 của TCVN 7568-14:2025, hệ thống báo cháy cần có khả năng chống nhiễu tốt, báo hiệu rõ ràng các trạng thái và đáp ứng yêu cầu về độ tin cậy. Về thực tế thi công, cần kiểm tra cách đi dây, vị trí tuyến cáp, chất lượng đầu nối và việc tách riêng đường dây tín hiệu với đường dây điện động lực. Không nên tự ý ghép chung các tuyến cáp hoặc thay đổi sơ đồ đấu nối khi chưa đối chiếu thiết kế và hướng dẫn của nhà sản xuất.

Kiểm tra yêu cầu nối đất và bảo vệ nguồn điện

Mục 5.13.1 của TCVN 7568-14:2025 yêu cầu các trung tâm báo cháy được tiếp đất bảo vệ theo quy phạm nối đất thiết bị điện hiện hành. Đây là một trong những nội dung cần kiểm tra khi đánh giá hệ thống sau sự cố điện.Tuy nhiên, nối đất bảo vệ không đồng nghĩa với việc hệ thống chắc chắn không bị ảnh hưởng bởi sét. Với công trình có nguy cơ quá áp lan truyền, cần xem xét thêm giải pháp chống sét lan truyền phù hợp cho nguồn điện và các đường tín hiệu có liên quan. Việc lựa chọn thiết bị, vị trí lắp đặt và phối hợp bảo vệ phải dựa trên thiết kế điện, hệ thống chống sét và hướng dẫn của nhà sản xuất; không nên tự ý đấu thêm thiết bị bảo vệ vào đường loop báo cháy.

Đi dây tín hiệu đúng yêu cầu kỹ thuật

Mục 5.14.8 của TCVN 7568-14:2025 nêu yêu cầu về khoảng cách giữa dây tín hiệu báo cháy và dây điện chiếu sáng, điện động lực trong trường hợp đi song song hở. Khi khoảng cách nhỏ hơn 0,5 m, phải có biện pháp chống nhiễu điện từ.

Mục 5.14.9 cũng đề cập việc sử dụng cáp, dây tín hiệu chống nhiễu trong trường hợp có nguồn gây nhiễu hoặc đối với hệ thống báo cháy địa chỉ; nếu không sử dụng cáp chống nhiễu thì phải áp dụng biện pháp bảo vệ được tiêu chuẩn nêu rõ.  

Các yêu cầu này giúp kiểm soát nguy cơ nhiễu điện từ trong quá trình vận hành. Riêng khả năng chịu xung sét cần được đánh giá cùng với thiết kế chống sét lan truyền, tiếp địa và đặc tính của thiết bị, thay vì chỉ dựa vào loại cáp.

4. CÁCH KIỂM TRA ĐẦU BÁO CHÁY SAU KHI CÓ SẤM SÉT

Khi nhận được thông tin hệ thống báo lỗi hoặc báo động bất thường sau giông sét, kỹ thuật viên nên thực hiện kiểm tra theo từng bước.

Bước 1: Kiểm tra trạng thái tủ trung tâm. Ghi nhận chính xác thời gian xảy ra sự cố, mã lỗi, khu vực hoặc địa chỉ thiết bị liên quan. Không vội xóa toàn bộ lịch sử sự kiện vì đây là dữ liệu quan trọng để xác định nguyên nhân.

Bước 2: Kiểm tra nguồn cấp. Đánh giá tình trạng nguồn điện chính, bộ nguồn, cầu chì và ắc quy dự phòng theo quy trình của nhà sản xuất. Nếu phát hiện dấu hiệu cháy xém, mùi khét hoặc thiết bị bị nóng bất thường, cần thực hiện biện pháp an toàn trước khi kiểm tra sâu hơn.

Bước 3: Khoanh vùng đường dây và thiết bị. Nếu nhiều đầu báo cùng mất kết nối, cần ưu tiên kiểm tra các thành phần dùng chung như tuyến loop, module, bộ nguồn hoặc đầu nối. Nếu chỉ một thiết bị gặp lỗi, cần kiểm tra tại vị trí đầu báo và nhánh dây liên quan.

Bước 4: Thử nghiệm chức năng đầu báo. Sau khi xác nhận hệ thống an toàn và xử lý các lỗi điện, sử dụng phương pháp thử phù hợp với từng loại đầu báo. Đầu báo khói cần được thử bằng dụng cụ hoặc phương pháp thử được nhà sản xuất chấp thuận; đầu báo nhiệt phải được kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng phù hợp. Không dùng lửa trực tiếp hoặc tự ý đưa nguồn điện vào đầu báo để thử.

Bước 5: Kiểm tra khả năng truyền tín hiệu. Xác nhận đầu báo tác động đúng, tín hiệu được truyền về tủ trung tâm, vị trí hoặc địa chỉ hiển thị chính xác và các chức năng liên quan hoạt động theo thiết kế. Nếu hệ thống liên kết với còi, đèn báo, quạt hoặc hệ thống chữa cháy, việc kiểm tra phải theo quy trình được phê duyệt để tránh kích hoạt ngoài ý muốn.

Nếu nghi ngờ thiết bị đã bị hỏng do xung điện, không nên chỉ reset tủ rồi đưa hệ thống vào sử dụng mà chưa xác minh nguyên nhân và thử nghiệm lại.

5. NHỮNG BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA NÊN THỰC HIỆN TRƯỚC MÙA MƯA GIÔNG

Để giảm nguy cơ sự cố, đơn vị quản lý công trình và đội bảo trì nên:

• Kiểm tra định kỳ tình trạng tiếp địa bảo vệ, hệ thống chống sét và các thiết bị chống sét lan truyền theo thiết kế.
• Rà soát đường dây báo cháy đi ngoài trời, giữa các khối nhà hoặc qua khu vực có nguy cơ cảm ứng điện từ.
• Kiểm tra tình trạng cáp, hộp nối, đầu nối và các điểm có nguy cơ thấm nước.
• Đối chiếu thông số và hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi bổ sung thiết bị chống quá áp.
• Kiểm tra nguồn chính và ắc quy dự phòng, bảo đảm hệ thống có thể duy trì hoạt động theo yêu cầu thiết kế.
• Lưu hồ sơ bảo trì, kết quả thử nghiệm và nhật ký sự kiện để dễ so sánh khi xuất hiện sự cố mới.

Theo Mục 5.13 của TCVN 7568-14:2025, trung tâm báo cháy phải có hai nguồn điện độc lập gồm nguồn xoay chiều 220 V và ắc quy dự phòng; dung lượng ắc quy phải đáp ứng ít nhất 24 giờ ở chế độ thường trực và 30 phút khi có cháy. Đây là yêu cầu về cấp nguồn dự phòng, không thay thế cho giải pháp chống sét lan truyền.

6. KHI NÀO CẦN GỌI KỸ THUẬT VIÊN KIỂM TRA HỆ THỐNG?

Cần liên hệ đơn vị bảo trì khi tủ trung tâm liên tục báo lỗi sau giông sét, nhiều đầu báo mất kết nối, hệ thống tự khởi động lại, có dấu hiệu hư hỏng do điện hoặc không thể hoàn thành thử nghiệm chức năng.

Đối với công trình lớn, nhà xưởng, kho hàng hoặc tòa nhà có nhiều tuyến cáp liên kết, việc kiểm tra cần thực hiện theo sơ đồ hệ thống và tài liệu thiết bị. Không nên tự ý tháo đầu báo, nối tắt đường dây hoặc cô lập hàng loạt thiết bị chỉ để làm tắt cảnh báo.

Nếu hệ thống có dấu hiệu mất khả năng phát hiện cháy, cần báo cho người phụ trách an toàn, tổ chức biện pháp bảo vệ tạm thời phù hợp và khôi phục chức năng hệ thống càng sớm càng tốt. Không được mặc định rằng hệ thống vẫn hoạt động đầy đủ chỉ vì tủ trung tâm đã hết báo lỗi.

Với công trình đang vận hành, nên chủ động kiểm tra hệ thống trước mùa mưa giông và thực hiện thử nghiệm chức năng sau khi có dấu hiệu bất thường. Việc phát hiện sớm lỗi kỹ thuật giúp giảm thời gian gián đoạn và duy trì khả năng cảnh báo cháy khi cần thiết.

-----------

Công ty TNHH Thương mại Xuất nhập khẩu Sông Xanh tiếp nhận yêu cầu báo giá đầu phun sprinkler và vật tư PCCC, van cấp nước, báo khói,... theo mã hàng, số lượng và yêu cầu công trình.

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH

Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.

• Hotline: 0988 814 153 

• Email: info@songxanhvietnam.com 

• Địa chỉ: 13 - 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh