Trong quá trình thiết kế và thi công hệ thống báo cháy, một vấn đề khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua là đầu báo cháy bị che khuất bởi dầm, ống gió, máng cáp hoặc các hạng mục thuộc trần kỹ thuật.
Nhiều người cho rằng chỉ cần bố trí đầu báo đúng khoảng cách trên bản vẽ là hệ thống có thể hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, trên thực tế, vị trí lắp đặt có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khói hoặc nhiệt tiếp cận đầu báo.
Một đầu báo được lắp trên trần nhưng nằm phía sau dầm lớn, sát ống gió hoặc trong khu vực có nhiều vật cản có thể không nhận được tín hiệu cháy cùng thời điểm với các khu vực thông thoáng. Điều này có thể làm chậm quá trình phát hiện sự cố.
Vậy khi đầu báo cháy bị che khuất bởi dầm, ống gió và trần kỹ thuật, cần xử lý như thế nào? Có phải cứ gặp vật cản là phải lắp thêm đầu báo? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
VÌ SAO VẬT CẢN CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG PHÁT HIỆN CHÁY?
Đầu báo cháy không tự động phát hiện toàn bộ không gian trong phòng theo một vùng hình cầu hoàn hảo.
Đối với đầu báo khói, khói từ đám cháy cần di chuyển và tích tụ đến vị trí có thể tác động đến đầu báo. Trong khi đó, đầu báo nhiệt cần nhận được sự thay đổi nhiệt độ phù hợp với điều kiện tác động của thiết bị.
Khi trong không gian xuất hiện các vật cản như:
- Dầm bê tông.
- Ống gió điều hòa.
- Máng cáp.
- Đường ống kỹ thuật.
- Hệ thống cơ điện.
- Trần giật cấp.
- Vách ngăn kéo dài đến gần trần.
Dòng khói hoặc luồng khí nóng có thể bị thay đổi hướng di chuyển.
Ví dụ, khói thường có xu hướng bốc lên phía trên. Tuy nhiên, khi gặp một dầm lớn hoặc khu vực trần có kết cấu phức tạp, khói có thể bị giữ lại, tích tụ hoặc di chuyển theo hướng khác trước khi đến được đầu báo.
Điều này dẫn đến một vấn đề quan trọng: đầu báo có thể được lắp đúng vị trí về mặt khoảng cách, nhưng lại chưa chắc đã có điều kiện phát hiện cháy tốt nếu bị vật cản ảnh hưởng.
CÁC LOẠI VẬT CẢN THƯỜNG GẶP KHI LẮP ĐẦU BÁO CHÁY
Dầm bê tông trên trần
Dầm là một trong những vật cản phổ biến nhất trong công trình.
Tại các tòa nhà, nhà xưởng, văn phòng hoặc trung tâm thương mại, hệ thống dầm có thể chia trần thành nhiều khu vực nhỏ. Nếu dầm có kích thước đáng kể, chúng có thể ảnh hưởng đến sự di chuyển của khói.
Trong một số trường hợp, phần không gian giữa các dầm có thể được xem xét như những khu vực riêng biệt khi bố trí thiết bị.
Vì vậy, không nên chỉ nhìn tổng diện tích của căn phòng để xác định số lượng đầu báo. Cần quan sát thêm:
- Chiều cao và chiều sâu của dầm.
- Khoảng cách giữa các dầm.
- Hình dạng trần.
- Chiều cao không gian.
- Vị trí dự kiến của đầu báo.
Ống gió điều hòa và hệ thống HVAC
Ống gió cũng là một yếu tố cần đặc biệt lưu ý.
Không chỉ vì kích thước vật lý của ống gió có thể che khuất đường di chuyển của khói, hệ thống điều hòa và thông gió còn có thể tạo ra luồng không khí.
Luồng gió có thể:
- Làm loãng khói.
- Thay đổi hướng di chuyển của khói.
- Đưa khói đi xa khỏi vị trí đầu báo.
- Làm khói tập trung tại một khu vực khác.
- Ảnh hưởng đến thời gian khói tiếp cận thiết bị.
Do đó, việc lắp đầu báo ngay sát miệng gió cấp hoặc tại vị trí có luồng khí mạnh cần được xem xét cẩn thận.
Một vị trí tưởng chừng thuận tiện cho thi công chưa chắc đã là vị trí tối ưu cho khả năng phát hiện cháy.
Máng cáp và đường ống kỹ thuật
Tại các công trình có mật độ hệ thống M&E cao, trần có thể xuất hiện rất nhiều:
- Máng cáp điện.
- Ống cấp nước.
- Ống PCCC.
- Ống điều hòa.
- Thang cáp.
- Khay kỹ thuật.
Nếu các hạng mục này có kích thước lớn hoặc được bố trí tập trung, chúng có thể tạo thành những vùng che chắn đáng kể.
Đặc biệt, tại các khu vực như phòng kỹ thuật, tầng hầm hoặc không gian phía trên trần giả, việc bố trí đầu báo cần được phối hợp với toàn bộ hệ thống cơ điện thay vì chỉ dựa trên bản vẽ báo cháy riêng lẻ.
Trần kỹ thuật có cần lắp đầu báo cháy riêng không?
Đây là câu hỏi thường gặp trong quá trình thiết kế hệ thống.
Nhiều công trình sử dụng trần giả để che:
- Dây điện.
- Máng cáp.
- Ống gió.
- Đường ống kỹ thuật.
- Thiết bị điều hòa.
- Hệ thống cơ điện khác.
Khi xảy ra cháy trong khu vực phía trên trần, khói có thể tích tụ tại đây trước khi thoát xuống khu vực bên dưới.
Vì vậy, không nên mặc định rằng đầu báo bên dưới trần giả có thể bảo vệ toàn bộ không gian phía trên trần.
Việc có cần bố trí đầu báo trong không gian kỹ thuật hay không cần được xem xét dựa trên điều kiện thực tế của công trình, bao gồm:
- Không gian phía trên trần có sử dụng hay không.
- Có hệ thống điện hoặc thiết bị kỹ thuật hay không.
- Nguy cơ cháy tại khu vực này.
- Chiều cao và khả năng tiếp cận để bảo trì.
- Kết cấu trần.
- Phương án PCCC tổng thể của công trình.
Một sai lầm phổ biến là chỉ tập trung bố trí đầu báo ở khu vực nhìn thấy được mà bỏ qua những không gian kỹ thuật có nguy cơ phát sinh cháy.
ĐẦU BÁO CHÁY BỊ CHE KHUẤT THÌ CÓ NÊN DI CHUYỂN VỊ TRÍ?
Trong nhiều trường hợp, di chuyển đầu báo đến vị trí phù hợp hơn là giải pháp đầu tiên cần xem xét.
Ví dụ, nếu đầu báo đang được bố trí:
- Ngay sát dầm lớn.
- Bị ống gió che phía trên.
- Nằm trong góc khuất.
- Quá gần cụm thiết bị kỹ thuật.
- Tại khu vực có luồng gió mạnh.
Có thể cần điều chỉnh lại vị trí để thiết bị có điều kiện tiếp nhận khói hoặc nhiệt tốt hơn.Tuy nhiên, việc di chuyển không nên thực hiện tùy ý. Khi thay đổi vị trí đầu báo, cần kiểm tra lại:
- Khoảng cách giữa các đầu báo.
- Phạm vi bảo vệ.
- Ảnh hưởng của vật cản.
- Điều kiện kiến trúc.
- Hệ thống điều hòa và thông gió.
- Khả năng đi dây.
- Khả năng kiểm tra và bảo trì sau này.
Một thay đổi nhỏ trên trần có thể ảnh hưởng đến toàn bộ phương án bố trí thiết bị trong khu vực.
KHI NÀO CẦN XEM XÉT LẮP THÊM ĐẦU BÁO CHÁY?
Không phải trường hợp nào đầu báo bị che khuất cũng chỉ cần di chuyển. Trong một số không gian phức tạp, việc bổ sung thêm thiết bị báo cháy có thể được xem xét để đảm bảo khả năng phát hiện cháy tại các khu vực khác nhau. Điều này thường xảy ra khi:
- Khu vực bị chia cắt bởi dầm lớn: Nếu kết cấu trần tạo thành nhiều khoang hoặc vùng riêng biệt, một đầu báo duy nhất có thể không đảm bảo khả năng bao quát như không gian trần phẳng, thông thoáng.
- Có nhiều hệ thống kỹ thuật tập trung: Khu vực có mật độ ống gió, máng cáp và đường ống lớn có thể tạo ra nhiều vị trí che khuất.
- Không gian có hình dạng phức tạp: Phòng chữ L, hành lang gấp khúc, khu vực nhiều góc hoặc không gian có trần giật cấp đều cần được xem xét kỹ hơn.
- Có khu vực phía trên trần giả: Nếu không gian phía trên trần có nguy cơ cháy hoặc chứa hệ thống kỹ thuật quan trọng, cần đánh giá riêng khả năng phát hiện cháy tại khu vực này.
Điều quan trọng là không nên lắp thêm đầu báo một cách ngẫu nhiên. Số lượng nhiều hơn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hệ thống tốt hơn.
CÓ NÊN ĐẶT ĐẦU BÁO NGAY CẠNH ỐNG GIÓ?
Đây cũng là vị trí cần thận trọng. Hệ thống HVAC có thể tạo ra sự thay đổi liên tục về hướng và tốc độ không khí. Nếu đầu báo được đặt tại vị trí có luồng gió cấp hoặc hút quá mạnh, khói có thể bị ảnh hưởng trước khi tiếp cận đầu báo.
Ngoài ra, trong một số trường hợp, luồng khí có thể:
- Đẩy khói ra khỏi khu vực bảo vệ.
- Làm khói phân tán nhanh.
- Tạo ra vùng không khí lưu thông mạnh.
- Làm thay đổi đường di chuyển tự nhiên của khói.
Vì vậy, khi bố trí đầu báo tại khu vực có hệ thống điều hòa, cần phối hợp giữa bản vẽ báo cháy và bản vẽ HVAC.
Đây là lý do quá trình thiết kế PCCC không nên tách rời hoàn toàn khỏi các bộ môn khác.
KHÔNG NÊN CHỈ DỰA VÀO KHOẢNG CÁCH GIỮA CÁC ĐẦU BÁO
Một lỗi thường gặp là chỉ quan tâm đến việc:
“Khoảng cách giữa hai đầu báo đã đúng chưa?”
Trong thực tế, khoảng cách chỉ là một phần của vấn đề.
Một phương án bố trí đầu báo cần xem xét đồng thời:
- Diện tích khu vực.
- Chiều cao trần.
- Hình dạng không gian.
- Loại đầu báo.
- Vật cản.
- Dầm.
- Trần giả.
- Luồng không khí.
- Điều kiện môi trường.
- Công năng sử dụng.
Ví dụ, cùng một diện tích 100 m² nhưng hai căn phòng có thể cần cách bố trí hoàn toàn khác nhau. Một phòng có trần phẳng và thông thoáng sẽ khác với một phòng có:
- Nhiều dầm.
- Trần giật cấp.
- Ống gió kích thước lớn.
- Máng cáp chạy dày đặc.
- Nhiều khu vực kỹ thuật.
Do đó, không nên áp dụng máy móc một sơ đồ bố trí đầu báo cho tất cả công trình.
CẦN PHỐI HỢP HỆ THỐNG BÁO CHÁY VỚI BẢN VẼ M&E
Một trong những nguyên nhân khiến đầu báo bị che khuất là quá trình thiết kế không được phối hợp đầy đủ giữa các bộ môn.
Ban đầu, đầu báo có thể được bố trí tại vị trí hợp lý trên bản vẽ kiến trúc. Nhưng khi thi công thực tế, vị trí đó lại xuất hiện:
- Ống gió.
- Máng cáp.
- Đèn chiếu sáng.
- Miệng gió.
- Đầu phun sprinkler.
- Đường ống kỹ thuật.
Lúc này, nếu đơn vị thi công chỉ “né vật cản” và di chuyển đầu báo sang một vị trí bất kỳ, có thể làm thay đổi khả năng bảo vệ ban đầu. Giải pháp tốt hơn là thực hiện kiểm tra và phối hợp bản vẽ trước khi thi công. Đặc biệt với công trình lớn, nên rà soát: Bản vẽ kiến trúc - kết cấu - HVAC - điện - PCCC - trần hoàn thiện.
Việc này giúp phát hiện sớm những vị trí đầu báo có nguy cơ bị che khuất.
CẦN LÀM GÌ KHI PHÁT HIỆN ĐẦU BÁO ĐÃ BỊ CHE KHUẤT SAU KHI THI CÔNG?
Nếu công trình đã hoàn thiện nhưng phát hiện đầu báo bị:
- Dầm che.
- Ống gió che.
- Máng cáp che.
- Trần kỹ thuật che khuất.
- Bố trí trong góc khó tiếp cận.
Không nên tự ý thay đổi vị trí ngay lập tức. Trước tiên, cần kiểm tra lại hiện trạng:
1. Xác định mức độ che khuất
- Vật cản có thực sự ảnh hưởng đến vùng tiếp cận của khói hoặc nhiệt hay không?
- Không phải mọi đường ống nhỏ đều tạo thành vật cản nghiêm trọng.
2. Kiểm tra vị trí đầu báo trên bản vẽ
- Cần xác định vị trí hiện tại có đúng với phương án thiết kế ban đầu không.
- Trong nhiều trường hợp, đầu báo bị di chuyển trong quá trình thi công do vướng các hạng mục khác.
3. Đánh giá lại không gian
- Cần xem xét toàn bộ khu vực thay vì chỉ nhìn một đầu báo.
- Có thể một đầu báo bị ảnh hưởng nhưng đầu báo khác vẫn đảm bảo khả năng bảo vệ khu vực đó, hoặc ngược lại.
4. Đề xuất phương án điều chỉnh
Tùy từng trường hợp có thể:
- Di chuyển đầu báo.
- Điều chỉnh vị trí thiết bị kỹ thuật khác.
- Bổ sung đầu báo.
- Xem xét bảo vệ riêng cho một khu vực.
- Điều chỉnh phương án phối hợp hệ thống.
Việc xử lý cần dựa trên hồ sơ thiết kế, điều kiện thực tế và các yêu cầu kỹ thuật áp dụng cho công trình.
MỘT SỐ SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI XỬ LÝ ĐẦU BÁO CHÁY BỊ CHE KHUẤT
Chỉ cần dịch đầu báo sang một bên là được Đây là cách xử lý khá phổ biến tại công trường. uy nhiên, sau khi dịch chuyển, đầu báo có thể lại:
- Quá gần đầu báo khác.
- Nằm tại khu vực có luồng gió mạnh.
- Bị che bởi vật cản khác.
- Không còn đảm bảo phạm vi bảo vệ phù hợp.
Càng nhiều đầu báo càng an toàn. Bổ sung thiết bị không theo tính toán có thể làm tăng chi phí và gây khó khăn cho việc quản lý, bảo trì. Quan trọng hơn là đầu báo cần được bố trí đúng vị trí.
Chỉ kiểm tra trên bản vẽ 2D. Nhiều xung đột chỉ xuất hiện rõ khi các hệ thống được thể hiện trong cùng một không gian. Vì vậy, việc phối hợp thực tế hoặc sử dụng mô hình phối hợp kỹ thuật có thể giúp phát hiện sớm các vị trí đầu báo bị che.
Lắp xong là không cần kiểm tra lại
- Sau khi hoàn thiện trần và hệ thống M&E, cần kiểm tra lại hiện trạng.
- Bởi vì một vị trí đầu báo phù hợp ở giai đoạn đầu có thể bị che khuất sau khi các hệ thống khác được lắp đặt.
Đầu báo cháy bị che khuất bởi dầm, ống gió và trần kỹ thuật không phải là vấn đề nên xử lý theo kiểu “né chỗ nào thì chuyển sang chỗ khác”.
Khả năng phát hiện cháy phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ kết cấu công trình, chiều cao trần, vật cản, luồng không khí đến loại đầu báo được sử dụng.
Khi phát hiện đầu báo có nguy cơ bị che khuất, cần đánh giá tổng thể khu vực và xem xét các phương án như điều chỉnh vị trí, phối hợp lại hệ thống kỹ thuật hoặc bổ sung thiết bị khi thực sự cần thiết.
Đối với các công trình có hệ thống M&E phức tạp, việc phối hợp kỹ thuật ngay từ giai đoạn thiết kế và kiểm tra lại sau thi công sẽ giúp hạn chế tình trạng đầu báo được lắp đúng trên bản vẽ nhưng không còn ở vị trí phù hợp trong thực tế.
Nếu bạn đang cần lựa chọn đầu báo khói, đầu báo nhiệt, đầu báo beam hoặc thiết bị cho hệ thống báo cháy, Sông Xanh có thể hỗ trợ tư vấn sản phẩm phù hợp với yêu cầu của từng công trình và hệ thống.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
- Hotline: 0988 814 153 - 0971 037 040
- Email: info@songxanhvietnam.com
- Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
