Trong nhà xưởng, nhà kho và các công trình có kết cấu thép, dầm trần thường nằm sát mái hoặc nhô xuống dưới trần một khoảng nhất định. Những kết cấu này không chỉ ảnh hưởng đến vị trí lắp đặt đầu báo khói mà còn có thể làm thay đổi đường di chuyển của khói khi xảy ra cháy.
Theo mục 6.5 TCVN 5738:2021, khi cấu trúc nhô xuống có chiều cao lớn hơn 0,4 m tính từ trần đến điểm thấp nhất của phần nhô ra và chiều rộng từ 0,75 m trở lên, phải lắp bổ sung đầu báo cháy khói, nhiệt kiểu điểm bên dưới cấu trúc đó. Với những phần nhô xuống có kích thước khác, diện tích bảo vệ của đầu báo cần được tính toán điều chỉnh theo chính mục này.
Vì vậy, khi khảo sát hệ thống báo cháy, cần đo cả chiều cao và chiều rộng của dầm thay vì chỉ quan sát bằng mắt hoặc chia đầu báo đều theo diện tích mặt bằng.
1. VÌ SAO DẦM TRẦN CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG PHÁT HIỆN KHÓI?
Khi xảy ra cháy, khói nóng có xu hướng bốc lên và lan dọc theo vùng phía dưới trần hoặc mái. Nếu khu vực có nhiều dầm ngang, xà thép hoặc kết cấu nhô xuống, đường lan truyền của khói có thể bị phân chia thành các vùng khác nhau.
Tùy theo hình dạng và kích thước kết cấu, khói có thể bị giữ lại trong một khoang, lan chậm sang khoang kế bên hoặc khó tiếp cận vị trí đầu báo đã bố trí.
Một số tình huống thường gặp gồm:
- Dầm nhô xuống sâu: Có thể tạo thành ranh giới giữa các khoang trần, ảnh hưởng đến việc xác định vùng bảo vệ của đầu báo.
- Dầm rộng: Khi kết hợp với chiều cao nhô xuống đủ lớn, kết cấu cần được xem xét theo yêu cầu lắp bổ sung đầu báo.
- Nhiều dầm chạy song song: Có thể hình thành nhiều khoang kết cấu, khiến việc bố trí đầu báo cần được tính toán kỹ hơn.
- Dầm kết hợp với máng cáp, đường ống hoặc thiết bị: Các vật cản này cần được khảo sát đồng thời để tránh bố trí đầu báo tại vị trí không phù hợp.
Không nên kết luận rằng mọi dầm đều cản khói như nhau. Cần căn cứ vào kích thước thực tế, cấu tạo trần và yêu cầu của tiêu chuẩn để xác định phương án bố trí.
2. DẦM TRẦN CAO BAO NHIÊU THÌ CẦN LẮP BỔ SUNG ĐẦU BÁO?
Mục 6.5 TCVN 5738:2021 đưa ra các trường hợp cần phân biệt như sau:
|
Kích thước phần nhô xuống |
Cách xem xét bố trí đầu báo |
|
Chiều cao lớn hơn 0,4 m và chiều rộng từ 0,75 m trở lên |
Phải lắp bổ sung đầu báo khói, nhiệt kiểu điểm bên dưới cấu trúc |
|
Chiều cao từ 0,08 m đến 0,4 m |
Tính như trần không có phần nhô xuống, nhưng diện tích bảo vệ của mỗi đầu báo giảm 25% |
|
Chiều cao lớn hơn 0,4 m nhưng chiều rộng nhỏ hơn 0,75 m |
Tính như trần không có phần nhô xuống, nhưng diện tích bảo vệ của mỗi đầu báo giảm 40% |
Nguồn: Mục 6.5, TCVN 5738:2021 – Phòng cháy chữa cháy – Hệ thống báo cháy tự động – Yêu cầu kỹ thuật.
Các ngưỡng trên là yêu cầu kỹ thuật của tiêu chuẩn, không phải khoảng cách khuyến nghị tùy ý. Khi áp dụng, cần xác định đúng chiều cao nhô xuống và chiều rộng của cấu trúc.
- Trường hợp 1: Dầm cao 0,5 m, rộng 0,8 m
Vì chiều cao lớn hơn 0,4 m và chiều rộng lớn hơn 0,75 m, cần lắp bổ sung đầu báo bên dưới cấu trúc theo mục 6.5.
- Trường hợp 2: Dầm cao 0,3 m
Với phần nhô xuống cao từ 0,08 m đến 0,4 m, diện tích bảo vệ của mỗi đầu báo phải giảm 25% so với trường hợp trần không có phần nhô xuống.
Điều này có nghĩa là không nên giữ nguyên cách chia diện tích bảo vệ như khi trần hoàn toàn phẳng.
- Trường hợp 3: Dầm cao 0,5 m nhưng rộng 0,6 m
Chiều cao lớn hơn 0,4 m nhưng chiều rộng nhỏ hơn 0,75 m. Theo mục 6.5, diện tích bảo vệ của mỗi đầu báo được tính giảm 40%.
Ví dụ trên giúp phân biệt các trường hợp theo tiêu chuẩn. Khi thiết kế thực tế, vẫn phải đối chiếu thêm chiều cao lắp đặt, thông số thiết bị và hình dạng kết cấu của công trình.
3. ĐO CHIỀU CAO VÀ CHIỀU RỘNG DẦM NHƯ THẾ NÀO?
Để áp dụng đúng các ngưỡng trên, cần xác định kích thước thực tế của phần kết cấu nhô xuống.
- Chiều cao phần nhô xuống là khoảng cách từ trần đến điểm thấp nhất của cấu trúc nhô ra. Không nên nhầm kích thước này với chiều cao toàn bộ dầm hoặc khoảng cách từ sàn nhà lên dầm.
- Chiều rộng phần nhô xuống là kích thước chiều rộng của cấu trúc cần xem xét theo mục 6.5. Khi đo dầm thép, cần xác định đúng phần kết cấu đang xét thay vì lấy chiều dài dầm làm chiều rộng.
Trong quá trình khảo sát, nên thực hiện các bước:
- Xác định cao độ mặt dưới của mái hoặc trần.
- Đo khoảng cách từ trần đến điểm thấp nhất của dầm.
- Đo chiều rộng phần kết cấu nhô xuống.
- Ghi nhận khoảng cách và hướng chạy của các dầm.
- Đối chiếu kích thước với các trường hợp tại mục 6.5 TCVN 5738:2021.
Đối với mái tôn có nhiều xà gồ, kèo thép hoặc hình dạng mái phức tạp, cần thể hiện kết cấu trên bản vẽ mặt bằng và mặt cắt để tránh bỏ sót các vùng bị phân chia.
4. CÓ DẦM TRẦN LÀ PHẢI BỐ TRÍ MỘT ĐẦU BÁO CHO MỖI KHOANG KHÔNG?
Không nên áp dụng một quy tắc chung cho mọi loại dầm. Việc bố trí phải căn cứ vào kích thước kết cấu và các yêu cầu liên quan của TCVN 5738:2021.
Theo mục 6.5, trường hợp cấu trúc có chiều cao lớn hơn 0,4 m và chiều rộng từ 0,75 m trở lên phải lắp bổ sung đầu báo bên dưới cấu trúc. Với các trường hợp khác, tiêu chuẩn quy định điều chỉnh diện tích bảo vệ của đầu báo.
Ngoài ra, mục 6.6 TCVN 5738:2021 quy định rằng khi chất cháy, thiết bị công nghệ hoặc kết cấu công trình được bố trí sao cho điểm cao nhất cách trần không quá 0,6 m, đầu báo phải được lắp ngay phía trên đường biên những vị trí đó.
Quy định tại mục 6.6 cần được xem xét khi nhà xưởng có giá kệ, máy móc hoặc kết cấu cao gần trần. Đây là tình huống khác với việc chỉ đánh giá chiều cao dầm theo mục 6.5.
Do đó, phương án bố trí đầu báo phải xem xét đồng thời dầm trần, vật cản, chiều cao khu vực và yêu cầu bảo vệ của hệ thống.
5. NHỮNG LỖI THƯỜNG GẶP KHI BỐ TRÍ ĐẦU BÁO DƯỚI DẦM
Chỉ dựa vào diện tích nhà xưởng
Chia đều đầu báo theo diện tích mặt bằng nhưng bỏ qua dầm và kèo thép có thể dẫn đến việc xác định sai vùng bảo vệ. Cần khảo sát mặt bằng kết hợp mặt cắt kết cấu.
Chỉ đo chiều cao mà không đo chiều rộng
Mục 6.5 sử dụng đồng thời hai thông số để xác định trường hợp cần lắp bổ sung đầu báo. Nếu chỉ biết dầm cao bao nhiêu mà chưa đo chiều rộng, chưa đủ cơ sở để áp dụng đầy đủ yêu cầu.
Giữ nguyên diện tích bảo vệ khi có phần nhô xuống
Đối với phần nhô xuống thuộc trường hợp giảm diện tích bảo vệ 25% hoặc 40%, việc giữ nguyên diện tích như trần phẳng có thể khiến phương án bố trí không đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn.
Không kiểm tra các vật cản khác
Máng cáp, ống gió, đường ống công nghệ và thiết bị treo dưới mái cũng cần được xem xét. Không nên chỉ đánh giá riêng dầm thép rồi bỏ qua toàn bộ kết cấu xung quanh.
6. QUY TRÌNH KHẢO SÁT DẦM TRƯỚC KHI CHỐT VỊ TRÍ ĐẦU BÁO
Đối với nhà xưởng có mái tôn, có thể thực hiện theo trình tự sau:
- Bước 1: Khảo sát chiều cao mái, dạng mái và kết cấu trần.
- Bước 2: Đo chiều cao nhô xuống và chiều rộng của từng loại dầm.
- Bước 3: Phân loại kết cấu theo các trường hợp tại mục 6.5 TCVN 5738:2021.
- Bước 4: Xác định các vị trí cần lắp bổ sung hoặc cần điều chỉnh diện tích bảo vệ.
- Bước 5: Kiểm tra thêm giá kệ, máy móc, máng cáp và hệ thống thông gió.
- Bước 6: Đối chiếu khoảng cách bố trí, chiều cao lắp đặt và tài liệu kỹ thuật của đầu báo trước khi hoàn thiện bản vẽ.
Đối với đầu báo khói kiểu điểm, cần kết hợp yêu cầu tại mục 6.13 và Bảng 1 TCVN 5738:2021 về diện tích bảo vệ, khoảng cách giữa các đầu báo và khoảng cách đến tường. Không nên lấy riêng ngưỡng chiều cao dầm để quyết định toàn bộ số lượng đầu báo của công trình.
Dầm trần có thể ảnh hưởng đến việc bố trí đầu báo khi kích thước và hình dạng kết cấu làm thay đổi vùng bảo vệ. Theo mục 6.5 TCVN 5738:2021, trường hợp cấu trúc nhô xuống cao hơn 0,4 m và rộng từ 0,75 m trở lên phải lắp bổ sung đầu báo bên dưới cấu trúc. Các trường hợp khác cần điều chỉnh diện tích bảo vệ theo quy định tương ứng.
Với nhà xưởng có nhiều dầm, kèo thép và thiết bị sát mái, cần đo đạc thực tế, kiểm tra mặt cắt kết cấu và đối chiếu tiêu chuẩn trước khi chốt vị trí lắp đặt. Cách làm này giúp hạn chế bỏ sót vùng bảo vệ và tránh bố trí đầu báo chỉ dựa trên diện tích mặt bằng.
