Có cần lắp thêm Van y lọc trước van điều khiển không?

Trong quá trình lắp đặt đường ống, đặc biệt với hệ thống PCCC và cấp nước, một câu hỏi khá phổ biến là:

Có cần lắp thêm van y lọc trước van điều khiển không?

Câu trả lời ngắn gọn là: không phải trường hợp nào cũng bắt buộc phải lắp van y lọc, nhưng trong nhiều hệ thống, đây là một giải pháp rất đáng cân nhắc để hạn chế cặn bẩn đi vào van và các bộ phận điều khiển.

Từ thực tế thi công, vấn đề không nằm ở việc “có lắp van y lọc hay không” mà quan trọng hơn là loại van nào, môi chất gì, chất lượng đường ống ra sao và nhà sản xuất có yêu cầu lọc hay không.

Đối với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, tiêu chuẩn hiện hành TCVN 7336:2021 quy định các yêu cầu về thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt.

1. VAN Y LỌC TRƯỚC VAN ĐIỀU KHIỂN CÓ TÁC DỤNG GÌ?

Van y lọc (Y Strainer) là thiết bị được lắp trên đường ống để giữ lại các tạp chất rắn có kích thước nhất định trong dòng nước.

Trong quá trình thi công đường ống, bên trong hệ thống có thể tồn tại:

• Cặn hàn
• Mạt kim loại
• Gỉ sét
• Cát
• Mảnh vụn từ đường ống
• Tạp chất phát sinh trong quá trình sửa chữa, bảo trì.

Nếu các tạp chất này đi thẳng vào van điều khiển, chúng có thể mắc lại tại các vị trí làm việc của van, đặc biệt là những bộ phận có khe hẹp hoặc đường dẫn nhỏ.

Vì vậy, van y lọc có thể đóng vai trò như một lớp bảo vệ cơ học phía trước van.

Một số hệ thống van điều khiển PCCC của các nhà sản xuất quốc tế cũng sử dụng van y lọc trong cụm trim hoặc trên các đường điều khiển. Chẳng hạn, tài liệu của Victaulic thể hiện van y lọc trong cấu hình van giảm áp dùng cho hệ thống sprinkler; Viking cũng quy định strainer tại đầu vào của một số cụm van/solenoid cụ thể.

2. CÓ BẮT BUỘC PHẢI LẮP VAN Y LỌC TRƯỚC MỌI VAN ĐIỀU KHIỂN KHÔNG?

Không.

Đây là điểm cần phân biệt rõ. Không nên hiểu rằng cứ lắp van điều khiển là bắt buộc phải lắp thêm một Van y lọc phía trước.

Việc có cần van y lọc hay không phụ thuộc vào: loại van - cấu tạo van - môi chất - điều kiện đường ống - yêu cầu của nhà sản xuất - thiết kế hệ thống.

Đặc biệt với thiết bị PCCC, không nên tự ý bổ sung một thiết bị vào đường ống chỉ vì “lắp thêm thì chắc chắn tốt hơn”.

Bởi van y lọc cũng tạo ra tổn thất áp suất và cần được kiểm tra, vệ sinh định kỳ.

Do đó, kỹ thuật viên cần xem catalogue, installation manual và sơ đồ trim của đúng model van trước khi quyết định.

3. KHI NÀO NÊN LẮP VAN Y LỌC TRƯỚC VAN ĐIỀU KHIỂN?

• Trường hợp 1: Đường ống có nguy cơ nhiều cặn

Đây là trường hợp dễ gặp nhất.

Đường ống mới thi công hoặc hệ thống lâu ngày chưa được vệ sinh có thể tồn tại nhiều cặn bẩn. Nếu van điều khiển có cơ cấu nhạy với cặn, việc bổ sung van y lọc ở vị trí phù hợp có thể giúp giảm nguy cơ tạp chất đi vào van.

Đặc biệt lưu ý: Van y lọc không thay thế cho việc vệ sinh đường ống.

Thợ kỹ thuật thực tế thường vẫn phải xả nước, súc rửa và kiểm tra đường ống trước khi đưa hệ thống vào vận hành.

• Trường hợp 2: Van có đường điều khiển hoặc bộ phận có khe nhỏ

Một số loại van điều khiển bằng thủy lực có hệ thống pilot/trim với các đường dẫn nước có tiết diện tương đối nhỏ. Khi cặn lọt vào hệ thống điều khiển, nó có thể ảnh hưởng đến khả năng đóng/mở hoặc điều chỉnh của van.

Đây là lý do trong một số cụm van PCCC, nhà sản xuất đã thiết kế sẵn van y lọc trong bộ trim, thay vì yêu cầu người lắp đặt tự bổ sung van y lọc bên ngoài. Tài liệu của Victaulic cũng cho thấy các cấu hình van điều khiển có thể tích hợp thành phần y lọc trong cụm trim.

Vì vậy, trước khi lắp thêm van y lọc, hãy kiểm tra xem cụm van đã có bộ lọc tích hợp hay chưa.

4. KHI NÀO KHÔNG NÊN TỰ Ý LẮP THÊM VAN Y LỌC?

Đây là phần rất quan trọng đối với người thi công.

• Không nên tự ý lắp nếu nhà sản xuất không yêu cầu

Nếu catalogue hoặc bản vẽ lắp đặt của van đã quy định rõ cấu hình, hãy ưu tiên cấu hình của nhà sản xuất. Không nên tự thay đổi vị trí hoặc bổ sung thiết bị làm ảnh hưởng đến cấu tạo hydraulic trim.

• Không nên lắp van y lọc có kích thước không phù hợp

Ví dụ đường ống DN100 nhưng lựa chọn van y lọc không phù hợp với lưu lượng thực tế có thể làm tăng tổn thất áp suất.

Đối với hệ thống PCCC, đây không phải vấn đề nên bỏ qua vì áp suất và lưu lượng luôn phải được tính toán theo thiết kế.

• Không nên lắp nhưng không có phương án vệ sinh

Van y lọc giữ cặn lại bên trong lưới lọc. Nếu không có điều kiện tháo vệ sinh hoặc không bố trí hợp lý, lâu ngày cặn tích tụ có thể làm tăng trở lực dòng chảy. Khi đó, thiết bị được lắp để bảo vệ van lại trở thành một điểm gây hạn chế dòng chảy.

5. VAN Y LỌC NÊN ĐẶT Ở ĐÂU?

Nếu thiết kế yêu cầu sử dụng Van y lọc để bảo vệ van, nguyên tắc cơ bản là: Dòng nước - Van y lọc -  van điều khiển - hệ thống

Tức là van y lọc nằm phía trước van theo chiều dòng chảy.

Tuy nhiên, vị trí lắp đặt cụ thể còn phụ thuộc vào:

• Hướng dòng chảy
• Kiểu van y lọc
• Tư thế lắp đặt được phép
• Không gian bảo trì
• Cấu tạo của van
• Hướng dẫn của nhà sản xuất

Không nên chỉ nhìn hình dạng van y lọc rồi lắp theo cảm tính.

6. MỘT LỖI THI CÔNG KHÁ THƯỜNG GẶP: LẮP VAN Y LỌC NHƯNG KHÔNG QUAN TÂM HƯỚNG DÒNG

Van y lọc có chiều dòng chảy.Thông thường, trên thân lọc sẽ có ký hiệu mũi tên thể hiện hướng dòng.

Khi lắp đặt cần kiểm tra: Nguồn nước - Van y lọc - van điều khiển

Nếu lắp ngược chiều, khả năng lọc và đặc tính dòng chảy có thể không đạt như thiết kế.

Ngoài ra, vị trí phần lưới lọc cũng cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất để đảm bảo cặn được giữ lại đúng cách và thuận tiện khi tháo ra vệ sinh.

7. LẮP VAN Y LỌC CÓ LÀM GIẢM ÁP SUẤT KHÔNG?

Có.

Đây là lý do không nên quan niệm:

“Lắp thêm van y lọc chắc chắn tốt hơn.”

Bản thân van y lọc tạo ra một mức tổn thất áp suất khi nước đi qua.

Khi lưới lọc bắt đầu tích tụ cặn, tổn thất này có thể tăng lên.

Ví dụ đơn giản:

• Lưới sạch - tổn thất nhỏ
• Cặn tích tụ - tiết diện dòng chảy giảm
• Tổn thất áp suất tăng
• Ảnh hưởng đến lưu lượng/áp lực nếu không được vệ sinh

Vì vậy, với hệ thống PCCC, việc lựa chọn van y lọc cần xem xét cả kích thước, lưu lượng, cấp áp lực và đặc tính tổn thất áp suất.

8. VAN Y LỌC KHÁC GÌ SO VỚI VAN ĐIỀU KHIỂN?

Hai thiết bị này có chức năng hoàn toàn khác nhau.

Thiết bị	Chức năng chính
Van y lọc	Giữ lại cặn, tạp chất trong dòng nước
Van điều khiển	Điều khiển, duy trì hoặc điều chỉnh dòng chảy/áp lực tùy loại
Van khóa	Đóng/mở dòng chảy phục vụ cô lập hệ thống
Van một chiều	Ngăn dòng chảy ngược

Do đó: van y lọc không thay thế van điều khiển và van điều khiển cũng không thay thế van y lọc.

9. ĐỐI VỚI HỆ THỐNG PCCC, CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý GÌ?

TCVN 7336:2021 hiện là tiêu chuẩn còn hiệu lực về thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt. Vì vậy, khi bố trí cụm van trong hệ thống PCCC, không nên chỉ dựa vào kinh nghiệm thi công mà cần đối chiếu đồng thời:

• Tiêu chuẩn áp dụng
• Bản vẽ thiết kế
• Thông số kỹ thuật của van
• Installation Manual của nhà sản xuất
• Cấu hình trim thực tế
• Yêu cầu kiểm tra, thử nghiệm và bảo trì

Ví dụ: với một số cụm van sprinkler, van y lọc có thể đã được nhà sản xuất tích hợp sẵn trong trim. Khi đó việc lắp thêm một van y lọc bên ngoài có thể không cần thiết, thậm chí làm hệ thống phức tạp hơn nếu không được tính toán từ đầu.

10. KINH NGHIỆM THỰC TẾ KHI LẮP VAN Y LỌC TRƯỚC VAN ĐIỀU KHIỂN

Nếu đứng ở góc độ người thi công, tôi sẽ không hỏi đơn giản:

“Có nên lắp Van y lọc không?”

Mà sẽ kiểm tra theo 5 câu hỏi:

• Van này có yêu cầu lọc không?

Kiểm tra catalogue và manual.

•  Van đã có strainer tích hợp chưa?

Đặc biệt quan trọng với các cụm van điều khiển PCCC.

• Đường ống có nguy cơ nhiều cặn không?

Xem xét chất lượng nước, vật liệu đường ống và tình trạng hệ thống.

• Van y lọc có ảnh hưởng đến tổn thất áp suất không?

Kiểm tra theo lưu lượng thiết kế.

• Sau này có dễ tháo vệ sinh không?

Đây là vấn đề rất thực tế.

Lắp được nhưng không vệ sinh được thì chưa phải là một phương án tốt.

11. VẬY CUỐI CÙNG CÓ CẦN LẮP VAN Y LỌC TRƯỚC VAN ĐIỀU KHIỂN KHÔNG?

Có thể cần, nhưng không phải lúc nào cũng bắt buộc.

Có thể hiểu đơn giản như sau:

Trường hợp	Khuyến nghị
Đường ống nhiều cặn	Nên xem xét lắp Van y lọc
Van có đường pilot/điều khiển nhạy với cặn	Nên kiểm tra yêu cầu của nhà sản xuất
Nhà sản xuất yêu cầu strainer	Phải bố trí theo hướng dẫn
Van đã có strainer tích hợp	Không nên tự ý lắp thêm
Hệ thống yêu cầu lưu lượng lớn	Phải tính tổn thất áp suất
Không có điều kiện vệ sinh	Không nên bố trí tùy tiện

 Đặc biệt đối với hệ thống PCCC, việc bổ sung y lọc cần được kiểm tra về tổn thất áp suất, cấu hình van và yêu cầu của thiết kế, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm thi công.

Công trình đang cần van Y lọc?

Tham khảo Van Y Lọc ShinYi YSTX tại Sông Xanh

Bảng giá van y lọc ShinYi

Sông Xanh đang cung cấp van y lọc ShinYi YSTX từ DN50 – DN600, phù hợp cho các hệ thống nước, PCCC, trạm bơm, nhà máy và công trình công nghiệp. Khách hàng có thể gửi DN + PN + số lượng để Sông Xanh tư vấn đúng cấu hình và báo giá theo nhu cầu công trình.

Liên hệ ngay để được hỗ trợ: 

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.

• Hotline: 0988 814 153 - 0971 037 040
• Email: info@songxanhvietnam.com 
• Địa chỉ: 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh