Cách Tính Mức Tiêu Hao Điện Năng Cho Máy Bơm Điện

Trong quá trình vận hành hệ thống cấp nước, PCCC, tưới tiêu, xử lý nước hoặc sản xuất công nghiệp, máy bơm điện là thiết bị hoạt động thường xuyên và tiêu tốn một phần đáng kể chi phí điện năng. Rất nhiều công trình khi chọn bơm chỉ quan tâm đến lưu lượng, cột áp, công suất motor hoặc giá mua ban đầu, nhưng lại chưa tính kỹ chi phí điện phải trả mỗi tháng.

Ở góc nhìn của một thợ kỹ thuật trực tiếp lắp đặt, kiểm tra và bảo trì máy bơm, việc biết cách tính mức tiêu hao điện năng cho máy bơm điện rất quan trọng. Nó giúp chủ đầu tư, nhà thầu và người vận hành ước lượng được chi phí sử dụng, phát hiện bơm chạy bất thường và lựa chọn máy bơm phù hợp hơn với hệ thống thực tế.

Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn cách tính điện năng tiêu thụ của máy bơm điện theo cách dễ hiểu, áp dụng được cho cả người chưa rành kỹ thuật và người đang vận hành hệ thống bơm hằng ngày.

>> XEM THÊM:  CÁCH TÍNH MỨC TIÊU HAO NĂNG LƯỢNG CỦA MÁY BƠM DIESEL

1. VÌ SAO CẦN TÍNH ĐIỆN NĂNG TIÊU THỤ CỦA MÁY BƠM ĐIỆN?

Máy bơm điện không chỉ tốn chi phí mua ban đầu mà còn phát sinh chi phí vận hành trong suốt vòng đời sử dụng. Với những hệ thống bơm chạy nhiều giờ mỗi ngày như bơm cấp nước, bơm tuần hoàn, bơm xử lý nước, bơm sản xuất hoặc bơm bù áp, tiền điện có thể trở thành khoản chi phí rất lớn.

Nếu tính được mức tiêu hao điện năng, người vận hành có thể biết máy bơm đang tốn bao nhiêu tiền điện mỗi ngày, mỗi tháng; công suất bơm có đang phù hợp với nhu cầu thực tế hay không; bơm có bị chạy quá tải, non tải hoặc vận hành bất thường hay không; đồng thời có cơ sở để cân nhắc thay bơm, chỉnh lại hệ thống đường ống hoặc dùng biến tần để tiết kiệm điện.

Nhiều trường hợp công trình dùng bơm công suất quá lớn so với nhu cầu, khiến chi phí điện tăng nhưng hiệu quả sử dụng không cao. Ngược lại, nếu chọn bơm quá nhỏ, motor phải làm việc căng, dễ nóng máy, nhanh hư và vẫn không đạt lưu lượng mong muốn.

2. CÔNG THỨC TÍNH ĐIỆN NĂNG TIÊU THỤ CỦA MÁY BƠM ĐIỆN

Công thức cơ bản để tính điện năng tiêu thụ là:

Điện năng tiêu thụ = Công suất điện × Thời gian hoạt động

Trong thực tế, điện năng tiêu thụ thường được tính bằng kWh, hay còn gọi là “số điện”. Đây cũng là đơn vị dùng trên hóa đơn tiền điện.

Ví dụ: một máy bơm điện có công suất 3 kW, mỗi ngày chạy 5 giờ.

Nếu đơn giá điện trung bình là 3.000 đồng/kWh, tiền điện ước tính là:

Như vậy, chỉ với công thức đơn giản này, người vận hành đã có thể ước lượng tương đối chi phí điện của máy bơm trong một ngày hoặc một tháng.

3. PHÂN BIỆT CÔNG SUẤT KW VÀ HP KHI TÍNH ĐIỆN

Trên tem máy bơm, công suất motor có thể được ghi bằng kW hoặc HP. Trong thực tế, nhiều thợ và người bán vẫn hay gọi bơm 1 ngựa, 2 ngựa, 3 ngựa. “Ngựa” ở đây chính là HP.

Khi tính tiền điện, nên quy đổi công suất về đơn vị kW trước. Cách quy đổi thông dụng như sau:

Ví dụ: máy bơm 5 HP tương đương khoảng 3,7 kW. Nếu máy chạy 4 giờ/ngày, mức tiêu thụ điện có thể tính như sau:

Cần lưu ý rằng công suất trên tem motor không phải lúc nào cũng bằng đúng công suất điện tiêu thụ thực tế. Khi bơm chạy, dòng điện thực tế còn phụ thuộc vào tải, áp lực đường ống, lưu lượng, hiệu suất motor và điều kiện vận hành.

4. CÁCH TÍNH VỚI MÁY BƠM ĐIỆN 1 PHA

Máy bơm 1 pha thường gặp trong gia đình, nhà phố, hệ thống tưới nhỏ, bơm tăng áp dân dụng hoặc một số cụm bơm công suất nhỏ. Với bơm 1 pha, cách tính đơn giản nhất vẫn là lấy công suất kW nhân với thời gian hoạt động.

Ví dụ: một máy bơm 1 pha công suất 1,5 kW, mỗi ngày chạy khoảng 3 giờ.

Với các hộ gia đình hoặc hệ thống nhỏ, con số này giúp người dùng dễ hình dung chi phí điện phát sinh khi máy bơm chạy hằng ngày. Nếu bơm chạy lâu bất thường, tiền điện tăng rõ nhưng nước vẫn yếu, cần kiểm tra lại đường hút, đường đẩy, rơ le áp lực, bình tích áp hoặc tình trạng motor.

5. CÁCH TÍNH VỚI MÁY BƠM ĐIỆN 3 PHA

Máy bơm công nghiệp, máy bơm PCCC, máy bơm cấp nước tòa nhà hoặc nhà máy thường dùng điện 3 pha. Với bơm 3 pha, nếu chỉ cần tính nhanh, có thể lấy công suất kW trên tem máy nhân với thời gian chạy.

Tuy nhiên, nếu muốn kiểm tra sát hơn theo dòng điện đo thực tế, thợ kỹ thuật có thể dùng công thức:

Ví dụ: một máy bơm 3 pha chạy ở điện áp 380V, dòng đo thực tế là 10A, hệ số công suất 0,85.

Cách tính này phù hợp khi kỹ thuật viên muốn kiểm tra bơm đang tiêu thụ điện thực tế bao nhiêu, nhất là khi nghi ngờ bơm bị quá tải, nghẹt đường ống, lệch pha hoặc motor có vấn đề.

6. BẢNG TÍNH NHANH ĐIỆN NĂNG TIÊU THỤ THEO CÔNG SUẤT MÁY BƠM

Để dễ hình dung hơn, có thể tham khảo bảng tính nhanh dưới đây. Bảng này giả định máy bơm chạy 4 giờ/ngày và 30 ngày/tháng.

Bảng trên chỉ mang tính tham khảo. Chi phí thực tế có thể thay đổi theo đơn giá điện, thời gian vận hành, hiệu suất motor, tải làm việc và tình trạng hệ thống đường ống.

7. NHỮNG YẾU TỐ LÀM MÁY BƠM ĐIỆN TỐN ĐIỆN HƠN

Không phải cứ công suất motor giống nhau thì tiền điện sẽ giống nhau. Trong thực tế thi công và bảo trì, có nhiều yếu tố khiến máy bơm tiêu hao điện nhiều hơn bình thường.

• Chọn bơm quá dư công suất là lỗi rất hay gặp. Nhiều người nghĩ chọn bơm lớn cho khỏe, nhưng bơm quá lớn so với nhu cầu có thể làm hệ thống dư áp, phải tiết lưu bằng van, gây lãng phí điện và tăng mài mòn thiết bị.
• Đường ống quá nhỏ hoặc nhiều co cút cũng làm bơm chạy nặng hơn. Khi tổn thất áp trên đường ống tăng, motor phải làm việc nhiều hơn để duy trì lưu lượng.
• Lọc rác, van hoặc đường hút bị nghẹt khiến bơm thiếu nước hoặc hút khó. Khi đó hiệu suất giảm, bơm dễ rung, nóng và tiêu tốn điện bất thường.
• Cánh bơm bị mòn hoặc kẹt rác làm giảm hiệu quả bơm nước. Motor vẫn tiêu thụ điện nhưng lưu lượng thực tế giảm, nghĩa là tiền điện bỏ ra nhiều hơn cho cùng một lượng nước.
• Motor xuống cấp, bạc đạn khô hoặc lệch trục cũng khiến bơm chạy nặng, phát tiếng ồn, rung và nóng. Đây là dấu hiệu cần kiểm tra sớm để tránh cháy motor hoặc hư hỏng nặng hơn.

8. LÀM SAO ĐỂ GIẢM TIÊU HAO ĐIỆN NĂNG CHO MÁY BƠM?

• Muốn tiết kiệm điện cho máy bơm, trước tiên phải chọn đúng bơm theo lưu lượng và cột áp thực tế. Không nên chọn bơm chỉ theo cảm tính hoặc chọn dư quá nhiều. Với hệ thống lớn, nên có tính toán thủy lực đường ống để chọn bơm đúng điểm làm việc.
• Thứ hai, cần kiểm tra đường ống và phụ kiện. Đường ống đủ kích thước, ít co cút, van mở đúng trạng thái, lọc rác sạch và đường hút thông thoáng sẽ giúp bơm chạy nhẹ hơn.
• Thứ ba, cần bảo trì định kỳ máy bơm. Nên kiểm tra bạc đạn, phớt, khớp nối, cánh bơm, dòng điện vận hành, độ rung và nhiệt độ motor. Một máy bơm được bảo trì tốt thường chạy ổn định và tiết kiệm điện hơn máy bơm bị bỏ lâu ngày.
• Thứ tư, với hệ thống có nhu cầu lưu lượng thay đổi, có thể cân nhắc dùng biến tần. Biến tần giúp điều chỉnh tốc độ motor theo nhu cầu thực tế, hạn chế tình trạng bơm chạy hết công suất trong khi hệ thống chỉ cần một phần lưu lượng. Tuy nhiên, việc lắp biến tần cần đúng loại motor, đúng tải và có kỹ thuật cài đặt phù hợp.

9. DẤU HIỆU MÁY BƠM ĐANG TIÊU HAO ĐIỆN BẤT THƯỜNG

• Người vận hành nên kiểm tra máy bơm nếu thấy các dấu hiệu như tiền điện tăng đột ngột, bơm chạy lâu hơn bình thường, lưu lượng nước yếu, áp suất không đạt, motor nóng, bơm rung mạnh, phát tiếng kêu lạ hoặc dòng điện đo được cao hơn thông số trên tem.
• Với máy bơm 3 pha, nên dùng ampe kìm đo dòng từng pha khi bơm đang chạy. Nếu dòng lệch pha nhiều, dòng vượt định mức hoặc motor nóng nhanh, cần kiểm tra ngay nguồn điện, motor, cánh bơm, bạc đạn và tình trạng đường ống.
• Một lỗi phổ biến là bơm bị nghẹt lọc rác hoặc van chưa mở hết. Lúc này bơm có thể chạy không hiệu quả, áp suất bất thường và tiêu thụ điện không đúng với lưu lượng thực tế.

>> XEM THÊM: CÁCH VỆ SINH MÁY BƠM

10. LƯU Ý KHI TÍNH TIỀN ĐIỆN CHO MÁY BƠM

Khi tính tiền điện cho máy bơm điện, cần hiểu rằng con số tính được chỉ là mức ước lượng. Muốn tính sát hơn, nên dựa trên dòng điện đo thực tế khi máy bơm đang vận hành, thời gian chạy thực tế trong ngày và đơn giá điện đúng theo mục đích sử dụng.

Một số hệ thống có nhiều máy bơm hoạt động luân phiên, ví dụ một bơm chính, một bơm dự phòng, một bơm bù áp. Khi đó không nên lấy tổng công suất tất cả máy để tính nếu các bơm không chạy cùng lúc. Cần ghi nhận thời gian chạy thực tế của từng bơm để có kết quả chính xác hơn.

Đối với hệ thống PCCC, máy bơm chữa cháy điện thường không chạy liên tục như bơm cấp nước sinh hoạt, nhưng vẫn cần chạy thử định kỳ. Khi tính điện năng, cần tách rõ thời gian chạy thử, thời gian vận hành thực tế và các trường hợp khẩn cấp nếu có.

Cách tính mức tiêu hao điện năng cho máy bơm điện không quá phức tạp. Chỉ cần biết công suất máy bơm và thời gian hoạt động, ta có thể ước lượng được số điện tiêu thụ theo công thức:

Điện năng tiêu thụ = Công suất × Thời gian hoạt động

Tuy nhiên, để tính sát hơn trong thực tế, đặc biệt với máy bơm 3 pha, nên đo dòng điện khi bơm đang vận hành và kiểm tra thêm điện áp, hệ số công suất, tình trạng tải và điều kiện đường ống.

Với kinh nghiệm của thợ kỹ thuật, máy bơm tiết kiệm điện không chỉ là máy có công suất nhỏ, mà là máy được chọn đúng lưu lượng, đúng cột áp, lắp đặt đúng kỹ thuật và bảo trì định kỳ. Một hệ thống bơm phù hợp sẽ giúp vận hành ổn định, giảm tiền điện, hạn chế hư hỏng và kéo dài tuổi thọ thiết bị.

>> ĐỊA CHỈ BÁN MÁY BƠM TP.HCM