Trong hệ thống chữa cháy tự động, lựa chọn đúng nhiệt độ kích hoạt đầu phun sprinkler là yếu tố quan trọng để thiết bị hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế của công trình. Nếu chọn nhiệt độ quá thấp so với môi trường, đầu phun có thể kích hoạt ngoài dự kiến. Ngược lại, nếu chọn nhiệt độ quá cao, đầu phun có thể phản ứng chậm hơn khi xảy ra cháy.
Đối với nhà xưởng và kho hàng, việc lựa chọn cần xem xét nhiệt độ tại khu vực lắp đặt, đặc điểm mái, thiết bị sinh nhiệt, loại hàng hóa lưu trữ và yêu cầu thiết kế hệ thống. TCVN 7336:2021, mục 5.2.17 và Bảng 4, quy định việc lựa chọn nhiệt độ tác động danh định của đầu phun theo nhiệt độ môi trường tối đa cho phép trong khu vực bảo vệ.
1. NHIỆT ĐỘ KÍCH HOẠT ĐẦU PHUN SPRINKLER LÀ GÌ?
Nhiệt độ kích hoạt hay nhiệt độ tác động danh định là mức nhiệt mà cơ cấu nhạy cảm với nhiệt của đầu phun được thiết kế để hoạt động. Với đầu phun sử dụng bóng thủy tinh, chất lỏng bên trong bóng giãn nở khi nhiệt độ tăng. Khi đạt điều kiện tác động, bóng vỡ, giải phóng bộ phận làm kín để nước thoát ra và được đĩa tán nước phân phối xuống khu vực bảo vệ.
Các mức nhiệt độ thường gặp trên đầu phun bóng thủy tinh gồm 57°C, 68°C, 79°C và 93°C. Tuy nhiên, không phải mọi dòng sản phẩm đều có đầy đủ tất cả phiên bản này.
Cần phân biệt hai khái niệm:
- Nhiệt độ kích hoạt danh định: mức nhiệt được xác định cho đầu phun theo thông số của nhà sản xuất.
- Nhiệt độ môi trường tại vị trí lắp đặt: mức nhiệt có thể xuất hiện quanh đầu phun trong điều kiện vận hành bình thường hoặc do các nguồn nhiệt tại công trình.
Hai giá trị này có liên quan trực tiếp đến việc lựa chọn thiết bị. Đầu phun không nên được chọn chỉ dựa trên nhiệt độ không khí trung bình trong nhà xưởng, bởi nhiệt độ tại khu vực sát mái có thể cao hơn đáng kể.
2. QUY ĐỊNH VỀ LỰA CHỌN NHIỆT ĐỘ ĐẦU PHUN THEO TCVN 7336:2021
Theo mục 5.2.17, Bảng 4 của TCVN 7336:2021 – Phòng cháy và chữa cháy – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt – Yêu cầu thiết kế và lắp đặt, nhiệt độ tác động danh định của đầu phun được lựa chọn căn cứ vào nhiệt độ môi trường tối đa cho phép trong khu vực bảo vệ.
|
Nhiệt độ môi trường tối đa cho phép |
Nhiệt độ tác động danh định của đầu phun |
|
Dưới 39°C |
57°C |
|
Từ 39°C đến dưới 50°C |
68°C, 72°C hoặc 74°C |
|
Từ 50°C đến dưới 70°C |
79°C hoặc 93°C |
|
Từ 70°C đến dưới 77°C |
100°C |
|
Từ 77°C đến dưới 86°C |
121°C |
|
Từ 86°C đến dưới 100°C |
141°C |
|
Từ 100°C đến dưới 120°C |
163°C |
|
Từ 120°C đến dưới 140°C |
182°C |
|
Từ 140°C đến dưới 162°C |
204°C |
|
Từ 162°C đến dưới 185°C |
227°C |
|
Từ 185°C đến dưới 200°C |
240°C |
Bảng trên được trích theo TCVN 7336:2021, mục 5.2.17, Bảng 4. Khi áp dụng cho công trình cụ thể, cần đối chiếu đầy đủ tiêu chuẩn, hồ sơ thiết kế và thông số của đầu phun được lựa chọn.
Lưu ý quan trọng: Không nên hiểu bảng này là căn cứ để tự chọn đầu phun chỉ bằng một phép so sánh nhiệt độ đơn giản. Cần xác định đúng nhiệt độ môi trường tối đa tại khu vực đầu phun và kiểm tra điều kiện thực tế của công trình.
Theo mục 5.2.18 của TCVN 7336:2021, nhiệt độ môi trường tối đa cho phép trong khu vực đầu phun được xác định theo nhiệt độ tối đa có thể phát sinh từ thiết bị công nghệ và mức tăng nhiệt độ trần, mái do bức xạ nhiệt mặt trời.
3. CÁCH XÁC ĐỊNH NHIỆT ĐỘ PHÙ HỢP CHO NHÀ XƯỞNG
Bước 1: Khảo sát nhiệt độ tại khu vực lắp đặt
Nhiệt độ cần quan tâm là nhiệt độ có thể xuất hiện tại vị trí đầu phun, đặc biệt là khu vực gần trần hoặc mái. Không nên chỉ sử dụng số liệu nhiệt độ đo ở độ cao làm việc của công nhân để đại diện cho toàn bộ nhà xưởng.
Trong thực tế khảo sát, cần xem xét thời điểm nắng nóng, điều kiện thông gió, chiều cao mái, vật liệu mái và hoạt động của máy móc. Nếu công trình có điều kiện vận hành thay đổi theo ca hoặc theo mùa, dữ liệu khảo sát cũng cần phản ánh những tình huống nhiệt độ cao nhất có thể xảy ra.
Bước 2: Xác định nguồn nhiệt trong nhà xưởng
Một số nguồn nhiệt cần kiểm tra gồm lò sấy, lò gia nhiệt, đường ống hơi nóng, thiết bị sản xuất, máy phát nhiệt và khu vực có khí nóng thải ra.
Ví dụ: một nhà xưởng có nhiệt độ không khí chung khoảng 30–35°C nhưng khu vực sát thiết bị gia nhiệt có thể nóng hơn đáng kể. Nếu chỉ căn cứ vào nhiệt độ chung của nhà xưởng để chọn đầu phun, kết quả có thể không phù hợp với điều kiện thực tế.
Với khu vực có nguồn nhiệt tập trung, cần xác định phạm vi ảnh hưởng của nguồn nhiệt và lựa chọn theo yêu cầu thiết kế, thay vì mặc định sử dụng cùng một mức nhiệt độ cho mọi vị trí.
Bước 3: Đánh giá ảnh hưởng của mái nhà xưởng
Nhà xưởng mái tôn, đặc biệt ở khu vực ít thông gió hoặc chịu nắng trực tiếp, có thể xuất hiện nhiệt độ cao tại vùng sát mái. Đây là yếu tố cần được xem xét khi xác định nhiệt độ môi trường tối đa theo mục 5.2.18 của TCVN 7336:2021.
Nếu nhiệt độ tại vùng lắp đầu phun có thể tăng cao do bức xạ mặt trời, cần có dữ liệu khảo sát hoặc cơ sở kỹ thuật phù hợp để xác định mức nhiệt độ thiết kế. Không nên mặc định mọi nhà xưởng mái tôn đều phải dùng đầu phun 79°C hoặc 93°C, vì lựa chọn còn phụ thuộc vào nhiệt độ thực tế và yêu cầu của hệ thống.
4. CÁCH CHỌN NHIỆT ĐỘ KÍCH HOẠT CHO KHO HÀNG
Đối với kho hàng, việc lựa chọn không chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường mà còn cần xem xét chiều cao kho, cách bố trí hàng hóa, loại vật liệu lưu trữ và đặc điểm nguy cơ cháy.
- Kho hàng thông thường
Nếu nhiệt độ môi trường tối đa tại vị trí lắp đầu phun nằm dưới 39°C, mức 57°C là một lựa chọn được nêu trong Bảng 4 của TCVN 7336:2021. Khi nhiệt độ môi trường nằm trong khoảng từ 39°C đến dưới 50°C, tiêu chuẩn nêu các mức 68°C, 72°C hoặc 74°C.
Việc lựa chọn cuối cùng cần phù hợp với điều kiện công trình và hồ sơ thiết kế, không chỉ dựa trên tên gọi “kho thông thường”.
- Kho có mái nóng hoặc khu vực nhiệt độ cao
Với kho có mái hấp thụ nhiệt lớn, khu vực thông gió hạn chế hoặc gần thiết bị sinh nhiệt, cần đánh giá nhiệt độ tối đa tại đầu phun. Khi nhiệt độ môi trường vượt các ngưỡng thông thường, có thể cần lựa chọn mức kích hoạt cao hơn theo Bảng 4 của TCVN 7336:2021.
Không nên sử dụng đầu phun nhiệt độ cao chỉ để tránh kích hoạt ngoài dự kiến mà bỏ qua việc đánh giá thời điểm đầu phun tác động trong đám cháy. Mức nhiệt độ phải được xác định đồng thời với các yêu cầu thiết kế hệ thống.
- Kho có hàng hóa dễ cháy và xếp hàng cao
Đối với kho lưu trữ hàng hóa dễ cháy, hàng nhựa, cao su hoặc các vật liệu có tải trọng cháy lớn, cần đánh giá nguy cơ cháy và giải pháp chữa cháy tổng thể.
Theo mục 5.2.19 của TCVN 7336:2021, với kho có tải trọng cháy từ 1.400 MJ/m², gian phòng cao hơn 10 m và gian phòng có chất cháy chủ yếu là chất lỏng dễ cháy hoặc chất lỏng cháy, chỉ số thời gian phản ứng nhiệt của đầu phun phải nhỏ hơn 50 (m·s)⁰·⁵ theo TCVN 6305-1.
Yêu cầu này liên quan đến khả năng phản ứng nhiệt của đầu phun, không đồng nghĩa với việc chỉ cần tăng hoặc giảm nhiệt độ kích hoạt là đủ. Với kho cao hoặc kho có hàng hóa nguy hiểm cháy lớn, cần kiểm tra loại đầu phun, đặc tính phản ứng nhiệt và phương án thiết kế phù hợp.
5. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI CHỌN NHIỆT ĐỘ ĐẦU PHUN
- Chọn theo thói quen: Không phải nhà xưởng nào cũng dùng đầu phun 68°C, cũng như không phải kho nào cũng cần đầu phun 93°C. Nhiệt độ phải dựa trên điều kiện môi trường và thiết kế.
- Chỉ đo nhiệt độ ở tầm người: Nhiệt độ tại vùng sát mái hoặc gần thiết bị sinh nhiệt có thể khác đáng kể so với nhiệt độ ở khu vực làm việc.
- Chọn nhiệt độ cao để tránh kích hoạt ngoài dự kiến: Cách làm này có thể khiến lựa chọn không phù hợp với yêu cầu thiết kế. Cần tìm nguyên nhân khiến nhiệt độ môi trường tăng cao và đánh giá đúng điều kiện vận hành.
- Không kiểm tra đúng phiên bản sản phẩm: Các mã đầu phun cùng dòng có thể có nhiều mức nhiệt độ kích hoạt. Cần kiểm tra mã đầy đủ, nhãn và tài liệu kỹ thuật trước khi đặt hàng.
- Bỏ qua đặc tính phản ứng nhiệt: Với các kho và gian phòng thuộc trường hợp nêu tại mục 5.2.19 của TCVN 7336:2021, ngoài nhiệt độ tác động danh định, còn phải xem xét yêu cầu về chỉ số thời gian phản ứng nhiệt.
6. KIỂM TRA THÔNG SỐ TRƯỚC KHI MUA ĐẦU PHUN SPRINKLER
Sau khi xác định nhiệt độ thiết kế, cần đối chiếu mã hàng, kiểu lắp đặt, kích thước kết nối, hệ số K, nhiệt độ kích hoạt và hồ sơ sản phẩm.
Ví dụ: dòng đầu phun Mintai T-ZSTX là loại hướng xuống, trong khi T-ZSTZ là loại hướng lên. Catalogue Mintai cung cấp các phiên bản có mức nhiệt độ 57°C, 68°C, 79°C và 93°C tùy dòng sản phẩm. Tuy nhiên, cần xác nhận đúng phiên bản và thông số của lô hàng thực tế trước khi đặt mua.
Ngoài nhiệt độ kích hoạt, cần kiểm tra khả năng tương thích với hệ thống đường ống, yêu cầu phân phối nước và bản vẽ thiết kế. Không tự ý thay thế đầu phun có thông số khác chỉ vì sản phẩm sẵn hàng hoặc có giá thấp hơn.
Cách chọn nhiệt độ kích hoạt đầu phun sprinkler cho nhà xưởng và kho hàng là xác định nhiệt độ môi trường tối đa tại vị trí lắp đặt, đánh giá ảnh hưởng của mái và nguồn nhiệt, sau đó đối chiếu Bảng 4 tại mục 5.2.17 của TCVN 7336:2021. Việc lựa chọn phải đồng thời đáp ứng yêu cầu thiết kế và thông số kỹ thuật của đúng đầu phun, không nên áp dụng một mức nhiệt độ chung cho mọi công trình.
-----------------------
Công ty TNHH Thương mại Xuất nhập khẩu Sông Xanh tiếp nhận yêu cầu báo giá đầu phun sprinkler và vật tư PCCC, van cấp nước, báo khói,... theo mã hàng, số lượng và yêu cầu công trình.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU SÔNG XANH
Chuyên cung cấp: Van cấp nước ShinYi, Máy bơm Windy, Vật tư PCCC, bình chữa cháy, đầu phun, lăng vòi phun và các thiết bị phục vụ công trình.
-
Hotline: 0988 814 153
-
Email: info@songxanhvietnam.com
-
Địa chỉ: 13 - 15 đường 179, Phường Tăng Nhơn Phú, TP. Hồ Chí Minh
